Please download to get full document.

View again

of 7
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Dolaşımlı Akışkan Yataklı Yakıcıların Farklı İşletme Şartlarında İncelenmesi

Category:

Slides

Publish on:

Views: 38 | Pages: 7

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Tesisat Mühendisliği Dergisi Sayı: 84, s , 2004 Dolaşımlı Akışkan Yataklı Yakıcıların Farklı İşletme Şartlarında İncelenmesi Afşin GÜNGÖR* Nurdil ESKİN** Özet Bu çalışmada, bir dolaşımlı akışkan
Transcript
Tesisat Mühendisliği Dergisi Sayı: 84, s , 2004 Dolaşımlı Akışkan Yataklı Yakıcıların Farklı İşletme Şartlarında İncelenmesi Afşin GÜNGÖR* Nurdil ESKİN** Özet Bu çalışmada, bir dolaşımlı akışkan yataklı yakıcı için bir boyutlu bir model geliştirilmiştir. Modelde, kömür yanması heterojen olup, kok tanecik yüzeyinde yanmanın difüzyon ve kinetik kontrollü gerçekleştiği, kömürün önce uçucularına ayrıldığı, bunu takiben uçucu ve kokun yanması kabul edilmiştir. Kok tanecik çapının yatak içinde yanarak küçülmesi ve çap dağılımı modelde gözönüne alınmıştır. Modelleme yapılırken yatak sırasıyla; kabarcıklı akışkan yatak olarak ele alınan alt bölge ile üst bölge olmak üzere iki bölgeye ayrılmıştır. Model sonuçları Gazi Üniversitesi İsıl Güç Labaratuvarı'nda pilot ölçekli bir dolaşımlı akışkan yataklı yakıcıdan elde edilen test sonuçları ile mukayese edilerek, modelin geçerliliği irdelenmiş, model sonuçlarının test sonuçları ile uyumlu olduğu görülmüştür. Yakıcıda hava fazlalık katsayısı, kömür çapı ve gaz hızı gibi işletme parametrelerinin etkileri de irdelenmiştir. Bu çalışma, ülkemiz enerji açığının kapatılmasında, yerli kaynaklarımız içerisinde önemli bir yere sahip olan linyit kömürünün, dolaşımlı akışkan yataklı yakıcılar ile etkin bir şekilde kullanılabileceği anlaşılmaktadır. 1. GİRİŞ Ülkemizde, gün geçtikçe artan sanayileşme, gelir seviyesinin yükselmesi ve hızlı nüfus artışına paralel olarak artan enerji tüketimi, yerli kaynaklarımızın daha verimli değerlendirilmesi gereğini tekrar gündeme getirmiştir. Yerli kaynaklarımız arasında, oldukça önemli bir yere sahip olan taşkömürü ve linyit rezervleri sırasıyla ve 1718 milyon TEP'e karşılık gelmektedir [1]. Bu kaynaklardan linyitin yıllara göre kullanımı ise sırasıyla 1992'de ktoe, 1995'de ktoe, 1999'daise ktoe olduğu görülmektedir. Ülkemizde bulunan linyitlerimizin yüksek oranda kül ve kükürt ihtiva etmesi enerjinin ve çevrenin korunması açısından, düşük kaliteli kömürleri yüksek verimle yakabilen, ayrıca S0 2 ve NO x emisyonlarını azaltarak, yanma sonrası baca temizleme (sıyırma) maliyetini düşüren yakma teknolojilerini cazip hale getirmektedir. Bu nedenle temiz yakma teknolojileri içinde önemli bir yere sahip olan akışkan yatakların ülkemiz enerji tüketimine en ciddi cevaplardan biri olacağı açıkça görülmektedir. Dolaşımlı akışkan yataklar ise akışkan yatak teknolojisinde önemli bir yere sahip olan yakıcılardır Bu yataklarda, tanecikler yüksek hızlı bir gaz akımı ile düşey olarak yatak içerisinde taşınır, yatağm üst kısmına gelindiğinde burada bulunan siklonlar aracılığı ile baca gazlarından ayrılarak tekrar yatağa dönerler. Genelde hızlı akışkanlaşma (fast-fluidization) reji- * Mak. Yük. Müh., Istanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi ** Prof. Dr., Istanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi 28 minde çalışan dolaşımlı yataklarda, yatağın alt kısımlarında yoğun fazlı, üst kısımlarında ise seyrek fazlı bir bölge bulunmaktadır. Yoğun fazlı bölge türbülanslı yatak karakteri göstermekte, seyrek bölge ise çeperlerde merkeze göre katı madde açısından daha yoğun olan ince bir bölge ile çevrilmektedir. Dolaşımlı akışkan yataklar diğer katı yakıtlı kazanlara göre; yakıt esnekliği, yüksek yanma verimi, daha düşük kazan kesit alam, etkili sülfür indirgemesi ve düşük NO x emisyonu gibi avantajlara sahiptir. Dolaşımlı bir akışkan yatak yakıcıda, farklı akışkanlaşma rejimlerinde olan beş farkh bölge saymak mümkündür, ikincil havanın altındaki yoğun yatak bölgesinde türbülanslı veya kabarcıklı rejim, ikincil havanın üzerindeki bölgede hızlı akışkanlaşma, siklon bölgesinde döngülü akış söz konusu iken, geri dönüş bölgesinde kabarcıklı ve yatağa geri besleme sırasında ise hava ile taşınma sözkonusudur. Bu konuda yapılmış çeşitli model çalışmaları literatürde yer almaktadır [2-11]. Yerli ve yabancı araştırıcılar tarafından yapılan modelleme ve deneysel çalışmalar incelendiğinde, çalışmaların genel olarak yatağın üst bölgesi üzerinde yoğunlaştığı görülür. Bu çalışmaların bazılarında alt bölge gözönüne alınmakla beraber, modellemelerde genellikle alt bölge, yığın kütle yaklaşımı ile tek bir kontrol hacmi olarak ele alınmakta ve işletme parametrelerinin ortalama değerleri, üst bölge giriş değeri olarak kullanılmaktadır. Svensson ve ç.a. [2] ile Werther ve Wein [3] tarafından yapılan deneyler ise, alt bölgenin kabarcıklı akışkan yatak özellikleri gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu çalışma, alt ve üst bölge ile siklonu da kapsayan dolaşımlı bir akışkan yataklı yakıcının tek boyutlu modelini kapsamaktadır. Modelde alt bölge de iki fazlı olarak modellenmiş ve yanma kalitesi üzerinde işletme parametrelerinin etkisi irdelenmiştir. Model sonuçlan Gazi Üniversitesi Isıl Güç Labaratuvan'nda pilot ölçekli bir dolaşımlı akışkan yataklı yakıcıdan elde edilen test sonuçlan ile karşılaştırılarak modelin geçerliliği de irdelenmiştir[12]. yatağın şematik gösterimi Şekil 1 'de görülmektedir. Hidrodinamik Model: Modelde önceki araştırmacıların [2-5] çalışmalarına dayanan halkasal akış yapısı kullanılmıştır. Alt bölge türbülanslı akış rejiminde olup, katı madde hareketinin incelenmesinde geri dönüşlü kanşma modeli gözönüne alınmıştır. Kabarcık faz ve yoğun faz arasındaki katı madde geçişi, yatakta eksenel olarak değişim gösteren kabarcık çapının fonksiyonu olarak dikkate alınmıştır. Yatağa yapılan beslemenin her bir kompartımandan eşit miktarda olduğu, yanma sonu ürünlerinin (kül ve yatak malzemesi) yine her bir kompartımandan eşit miktarda atıldığı, siklondan gelen kütlenin (yatak malzemesi ve karbon) belli bir sıcaklıkta olduğu, siklondan gelen kütlenin besleme ile birlikte yatağa girdiği, yatak duvarlarından çevreye ısı kaybı olmadığı kabul edilmiştir. Üst bölge yukan doğru hareket eden seyrek faz ve onu çevreleyen ve aşağı doğru hareket eden tane kümelerinin bulunduğu yoğun fazdan oluşmaktadır. Seyrek fazın, kolon boyunca merkezden yatak du- 2. SİSTEM ANALİZİ Modellenmede gözönüne alman dolaşımlı akışkan 29 4. SONUÇLAR VE İRDELEME Model sonuçlan; Gazi Üniversitesi Isıl Güç Labaratuvan'nda, m çapmda ve 1.80 m yüksekliğinde, 50 kw ısıl güçteki labaratuar ölçekli bir dolaşımü akışkan yataklı yakıcıdan elde edilen test sonuçlan [12] ile mukayese edilmiştir (Şekil 3). Bu akışkan yatak test ünitesine ait deney şartlan Tablo 1 'de verilmektedir. varlarına doğru genişleyen bir yapı gösterdiği ve bu fazda geri dönüş olmadığı kabul edilmiştir. Kinetik Model: Modelde, uçucu maddelerin alt bölgede açığa çıktığı ve yatak içindeki dağılımının katı madde karışımına bağlı olduğu kabul edilmiştir. Uçucu madde içindeki azot ve kükürdün yatak sıcaklığının bir fonksiyonu olarak çıktığı kabul edilmiştir. Kok içindeki azot ve kükürt ise kok yanması esnasında S0 2 ve NO'ya kadar indirgenmektedir. Modelde S0 2 'nin kireçtaşı ile tutulduğu ve NO indirgenmesinin de kok ile gerçekleştiği kabul edilmektedir. Modelin detaylı açıklaması ve ilgili denklemler alt bölge ve tüm yatak için sırasıyla [13] ve [14-15] de verilmektedir. 3. ÇÖZÜM METODU Simülasyon sonuçlarının elde edilmesinde; itératif Newton-Raphson Metodu ve F90 Fortran Programlama dili kullanılmıştır. Sayısal çözüm için kullanılan akış diyagramı Şekil 2.'de verilmiştir. Bu deneysel çalışmada, yatak boyunca 0 2, S0 2, N0 2 emisyonları ile net kütle akısı ölçülmüştür. Bu nedenle, modelin geçerliliği, net kütle akısı, yoğun fazdaki oksijen mol oranı, azotoksit ve kükürtdioksit emisyonlan ile araştınlmıştır. Simülasyon programı, deneysel verilerin elde edildiği laboratuvar ölçekli dolaşımlı akışkan yataklı yakıcının boyudan ve çalışma şartlan giriş verileri olarak kullanılmak suretiyle çalıştırılmış ve bu sonuçlar deneysel değerlerle mukayese edilmiştir (Şekil 4-7). Şekil 4'de yoğun bölgeden seyrek bölgeye geçen net katı kütle akısının işletme hızına göre değişimi 30 Tablo 1. Dolaşımh Akışkan Yatak Test Parametreleri Yakıt Türü Yatak Malzemesi Tanecik Çapı Şekil Faktörü Ortalama Tanecik Yoğunluğu İşletme hızı Hava Yoğunluğu Hava Viskozitesi Sıcak Model (850 C) Tunçbilek linyiti Silis kumu, kireçtaşı, kömür külü mm kg/m m/s kg/m x 10-5 N s/m 2 Soğuk Model (25 C) Şist, kireçtaşı, dolamit, silis kumu, demir tozu, demir bilyeler um kg/m m/s 1.16 kg/m x 10-5 N s/m 2 gösterilmektedir. Deneylerde katı kütle akısı, izokinetik örnek alma yöntemi kullanılarak ölçülen, gaz ve katı toplam kütle miktarının bazı ampirik ifadeler vasıtasıyla net katı madde kütlesine dönüştürülmesiyle elde edilmiştir. Bu dönüştürmede kullanılan B fonksiyonu paıtikül büyüklüğüne göre değişken alınmış ve Hermann tarafından önerilen katsayı kullanılmıştır. Yine gaz debisi açısından da, gaz debisinin sürekli olarak yukarı doğru olduğu kabul edilmiş, gaz debisinin radyal yöndeki geri dönüşleri ölçümlerde ihmal edilmiştir. Bu sonuçlarla model sonuçlan mukayese edildiğinde, U=6.1 m/s hız dışındaki işletme hızlarında modelin, deney sonuçlan ile aynı trend içinde olduğu gözlenmektedir. Meydana gelen sapmaların ise bir kısmı yukarıda izah edilen ölçüm değerlerinin dönüştürülmesi esnasında yapılan hatadan, bir kısmı ise yoğun bölge için kabul edilen iki-fazlı modelde, fazlar arasındaki gaz kütle geçiş katsayısından kaynaklanmaktadır. Yoğun fazdaki hesaplanan emisyon değerlerinin, deneysel verilerle mukayesesi karbondioksit emisyonlannın yoğun faz boyunca olan değişimi verilmediği için sadece oksijen emisyonlarının mukayesesi ile sınırlı kalmıştır (Şekil 5). Görüldüğü gibi model sonuçlan deneysel verilerle oldukça iyi bir uyum göstermektedir. Yatak boyunca meydana gelen yanma sonucunda, oksijen emisyonlan azalırken, karbondioksit emisyonlan artış göstermektedir. Yataktaki eksik yanma yüzdesi değişimi ise Şekil 5'de görülmektedir. Yoğun faz içinde katı maddenin fazla olduğu emisyon fazında mevcut oksijen, önce uçucuların indirgenmesinde kullanıldığı için karbonmonosit yüzdesinde bir artış gözlenmekte ve bir maksium değerden sonra oksijen miktarının yeterli 31 %5'lik sapma ise, modelde uçucu maddenin kömürün beslendiği ve kömür miktarının diğer kompartmanlara nazaran en üst seviyede olduğu ilk kompartmanda daha fazla oranda açığa çıkmasından kaynaklanmaktadır. Net kütle akılarının işletme parametrelerine göre değişimi Şekil 8'de görülmektedir. Net kütle akısı yatak boyunca yükseklik arttıkça artmaktadır. Simülasyon sonuçlarından tane çapı ve işletme hızının, net kütle akısı üzerinde etkin rol oynadığı, bunun yanında hava fazlalık katsayısının değişiminin etkili olmadığı görülmektedir. Sabit bir işletme hızı için tane çapı küçüldükçe, taneciklerin yatakta hareketlerini sağlayan akışkanlaşma hızının tane çapma bağlı olması nedeniyle, net kütle akısının yatak boyunca arttığı görülmektedir. İşletme hızmm arttırılması durumunda ise kütle akılan arasındaki fark, yatak yüksekliği arttıkça daha da belirginleşmektedir. Bu ise işletme hızmm artmasıyla, taneciklerin yatakta kalış sürelerinin azalmasından kaynaklanmaktadır. Net kütle akısının değişiminde en belirleyici rolü işletme hızının oynadığı Şekil 8-b'de görülmektedir. olması nedeniyle karbonmonoksit, karbondiokside indirgenerek azalmaktadır. Modelde gaz emisyon oranlarının hesaplanmasında fazlar arasındaki değiş-tokuş edilen miktarın gözönüne alınması simülasyon sonuçlan ve deneysel verilerin birbirleriyle uyumlu olmasını sağlamıştır. Benzer şekilde S0 2 ve NO x emisyonlarmm yatak boyunca değişimi, geliştirilen bu model ile oldukça doğru bir şekilde hesaplanabilmektedir (Şekil 6-7). S0 2 ve NO s emisyonlarında, dağıtıcı elekten 20 cm yukarıdaki maksimum Dolaşımlı akışkan yatak yakıcılarda yatak sıcaklığının etkisinin incelenmesi yatakta yerleştirilecek ısı geçiş yüzeylerinin belirlenmesi açısından önemlidir (Şekil 9). Şekil 9-a'da yatak boyunca, farklı kömür tane besleme çaplarında yataktaki karbon yüzdesi ve ortalama sıcaklığın değişimi görülmektedir. Tane çapı küçüldükçe, yataktaki karbon oranının azaldığı ve yatak sıcaklığının arttığı görülmektedir. Bu durum yanma hızmm, tane çapının bir fonksiyonu olmasından kaynaklanmakta, tane çapı küçüldükçe yanma hızı artmakta, bu da yatak içerisindeki karbon oranının azalmasına ve yanma hızmm artmasıyla açığa çıkan ısı miktarının ve bağlı olarak yatak sıcaklıklarının artmasına neden olmaktadır. Hava fazlalık katsayısı arttıkça karbon oranının düşmesi, hava fazlalık katsayısının yanma üzerine olumlu etkisi olduğunu göstermektedir (Şekil 9-b). Bununla beraber, hava fazlalık katsayısının artması, yatağa daha fazla hava girmesine sebep olmakta, dolayısıyla da çıkan baca gazı oranım arttırmakta ve yatak sı- 32 Şekil 8. işletme parametrelerinin net kütle akısına etkisi. Şekil 9. İşletme parametrelerinin karbon oranı ve yatak sıcaklığına etkisi. 33 çaldığının düşmesine neden olmaktadır. Yatak işletme hızının artması ise yatakta ters bir etki yaratarak taneciklerin yatak içerisindeki kalış sürelerini kısaltmakta, bu da yanmayı olumsuz yönde etkilediğinden yataktaki karbon oranını arttırmaktadır. Yatakta kalış süresinin azalması, karbon oranının artmasına ve dolayısıyla da yatak sıcaklığının düşmesine sebep olmaktadır. Siklonlardan dönen yüksek karbon yüzdeli katı madde yatağa tekrar beslenerek yatakta daha uzun sürede ancak düşük yatak hızlarında yanma gerçekleşmektedir. Bu çalışma dolaşımlı bir akışkan yataklı yakıcının tek boyutlu modellemesini kapsamaktadır. Model sonuçlarının deneysel verilerle mukayesesi tatminkar sonuçlar vermekle beraber, yapılacak iki boyutlu bir modelin, dolaşınüı akışkan yataklı yakıcılar için; yanmanın iyileştirilmesi ve ısı geçiş yüzeylerinin konum ve yakıcı verimi açısından optimizasyonuna olanak sağlayacak tasarım parametrelerinin teshirinde daha faydalı olabileceği görülmektedir. Bu çalışma ile ülkemiz enerji açığının kapatılmasında, yerli kaynaklarımız içerisinde önemli bir yere sahip olan linyit kömürünün, dolaşımlı akışkan yataklı yakıcılar ile etkin bir şekilde kullanılabileceği anlaşılmaktadır. KAYNAKLAR [1] Dünya Enerji Komisyonu Türkiye Ulusal Komitesi 1998 Enerji rapora , WECTNC (World Energy Council Turkish National Commuée), Ankara, Türkiye, [2] A.Svensson, F. Johnsson and B. Leckner, Fluiddynamics of the Bottom Bed of Circulating Fluidized Bed Boilers , Proc. XII. International Conference on Fluidized Bed Combustion, , San Diego, CA., [3] J. Werther and J. Wein, Expansion Behavior of Gas Fluidized Beds in the Turbulent Regime , AJ.ChE Symp. Ser., 301 (90), 31-44, [4] J. Zhou, J. R. Grace, S. Qin, C. M. H. Brereton, C. J. Lim, and J. Zhu, Voidage Profiles in a Circulating Fluidized Bed of a Square Cross-Section , Chemical Engineering Science, 49/19, , [5] X. Li, Z. Luo, M. Ni, And K. Cen, Modeling Sulfur Retention in Circulating Fluidized Bed Combustors , Chemical Engineering Science, 50/14, , [6] Q. Wang, Z. Luo, X. Li, M. Fang, M. Ni, K. Cen, A Mathematical Model for a Circulating Fluidized Bed (CFB) Boiler, Energy; 24, , [7] R. C. Senior, and C. Brereton, Modelling of Circulating Fluidized-Bed Solids Flow and Distribution , Chemical Engineering Science, 47/2, , [8] D. Kunii, O. Levenspiel, Fluidization Engineering , Butterworth-Heinemann Stoneham, MA., , [9] U. Arena, A. Malandrino, and L. Massimilia, Modeling of Circulating Fluidized Bed Combustion of Char , The Canadian Journal of Chemical Engineering, 69, , [10] H. Schoenfelder, J. Werther, J. Hinderer and F. Keil, A Multi-Stage Model for the Circulating Fluidized Bed Reactor , A.I.ChE Symp. Ser., 301 (90), , [11] N. Eskin and A. Kılıç, Calculation of Steady- State Operation Characteristics of Fluidized Bed Coal Combustors , Bulletin of Istanbul Technical University, 48, 11-36, [12] H. Topal, Dolaşımlı Akışkan Yatağın Hidrodinamik, Yanma ve Emisyon Özelliklerinin Deneysel İncelenmesi , Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, [13] A. Güngör, N. Eskin, Sirkülasyonlu Akışkan Yataklarda Yoğun Bölgenin Simülasyonu , I. Ege Enerji Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Mayıs, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Editörler: H. K. Öztürk, M. Atılgan, A. Yılancı, Ö. Atalay, , [14] A. Güngör, N. Eskin, Bir Sirkülasyonlu Akışkan Yataklı Yakıcı için Alt ve Üst Bölgenin Modellenmesi , ULrBTK'03, 14. Ulusal Isı Bilimi ve Tekniği Kongresi Bildiriler Kitabı, 3-5 Eylül, İsparta, Editörler: İ. Üçgül, B. Z. Uysal, 25-34, [15] A. Güngör, N. Eskin, A Model for Circulating Fluidized Bed Combustors , IEEES-1, The First International Exergy, Energy and Environment Symposium Proceedings, July, İzmir, Turkey, Editörler: İ. Dinçer, A. Hepbaşh, ,
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks