Please download to get full document.

View again

of 8
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları

Category:

Fashion & Beauty

Publish on:

Views: 16 | Pages: 8

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Poyrazoğlu S ve ark. Araştırma Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları Serpil POYRAZOĞLU, Zeynep BAYKAN, Melis NAÇAR, Fevziye ÇETİNKAYA 1 2 Erciyes
Transcript
Poyrazoğlu S ve ark. Araştırma Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları Serpil POYRAZOĞLU, Zeynep BAYKAN, Melis NAÇAR, Fevziye ÇETİNKAYA 1 2 Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Eğitimi Anabilim Dalı, KAYSERİ ÖZET Bu çalışmanın amacı Hepatit B ve C taşıyıcısı veya hastası olan kişilerin ailelerinin hepatitler hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek, aşılanma durumlarını ve risk algılamalarını belirlemektir. Bu çalışma Eylül-Ekim 2007 tarihleri arasında Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji polikliniğine başvuran hasta yakınları üzerinde yapılmıştır. Bu tarihler arasında polikliniğe başvuran hepatit B ve C hastası veya taşıyıcısı ile birlikte gelen 112 hasta yakınına yüz yüze görüşme yöntemi ile anket uygulanmıştır. Hepatitli hastaların yakınlarına hangi hepatit türlerini biliyorsunuz sorusu sorulduğunda sırası ile hepatit B (%99.1), Hepatit C (%98.2) ve Hepatit A (%86.6) en fazla söylenen hepatit türleri olmuştur. Bulaş yolları sorgulandığında Hepatit A, B ve C'nin bulaş yolları araştırma grubumuzun çoğunluğu tarafından kısmen biliniyor olup Hepatit D ve E'nin bulaş yollarını bilen yoktu. Hasta yakınlarının %57.1'i hepatit hastalığının ne olduğunu tam olarak bilmezken, taşıyıcılığın ne olduğunu yanlış bilme veya bilmeme oranı %96.4'tü. Görüşülenlerin %93.8'i hepatitin siroza, %39.3'ü kansere neden olabileceğini söylemiştir. Hepatit B ve C için bulaş yollarına yönelik önermeler verildiğinde enjektör batması, kan nakli, cinsel ilişki, diş tedavisi, aynı diş fırçasını kullanma ile hastalık bulaşabileceği önermeleri en fazla cevaplanan önermeler olmuştur. Ancak araştırma grubumuzda sivrisinek ısırmasıyla hasta kişinin bardak, çatal kaşık gibi eşyalarını kullanmakla, öksürme-hapşırmakla ve hasta ile aynı kaptan yemek yemekle hepatit B ve C'nin bulaşabileceği gibi yanlış bilgilere sahipti. Hasta yakınlarının %91.1'i hasta olanların, %61.6'sı taşıyıcı olanların hepatitleri başkalarına bulaştırabileceğini, %73.2'si hepatit hastalarının yakınlarının hastalık açısından risk altında olduğunu düşünüyordu. Ancak, %95.5'i hasta ile aynı evde yaşamanın bulaşmada rol oynamadığını ifade etmiştir. Hasta yakınlarının %73.2'si ücretsiz olarak aşılanabileceklerini bilmemektedir. Araştırma grubunda tarama testi yaptırdıktan sonra aşı olması gerekenlerin %60.5'inin, eşleri hepatit hastası olan ve hastalık tanısından sonra test yaptırıp aşı olması gerekenlerin %76.9'unun hepatit B aşısı yaptırmadıkları saptanmıştır. Aşılanma oranları yaşa ve eğitime göre farklı iken, cinsiyete göre fark izlenmemiştir. Hasta yakınlarının %90.2'si hepatitler hakkındaki bilgilerini yetersiz bulduklarını ifade etmişlerdir. Bu bulgular, hasta yakınlarının hepatitler hakkında yeterli düzeyde bilgi sahibi olmadıklarını göstermekte ve her düzeydeki sağlık personeli tarafından hasta yakınlarının eğitimine önem verilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: Hepatit, bilgi, hasta yakını 108 Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları SUMMARY Knowledge Levels About Hepatitis and Risk Perception in the Relatives of Hepatitis B and C Patients The aim of this study was to determine the knowledge levels about hepatitis, immunization status and risk perception in the relatives of hepatitis B or C patients and carriers. This study included the relatives of hepatitis B or C patients and carriers admitted to the Department of Infectious Diseases and Clinical Microbiology between September and October A questionnaire was applied to 112 relatives by using face-to-face interview technique. When the participants were asked which hepatitis types they knew, hepatitis B, C and A were known in the ratios of 99.1%, 98.2% and 86.6%, respectively. Although the most of the participants knew transmission route of hepatitis A, B and C, none of them knew transmission route of hepatitis D and E. Of the participants, 57.1% did not have enough knowledge about hepatitis disease and 96.4% did not know the meaning of hepatitis carriage. Out of the all participants 93.8% told that hepatitis could cause cirrhosis and 39.3% told that hepatitis could cause cancer. The participants reported syringe crash, blood transfusion, sexual intercourse, dental treatment, and using same toothbrush as the most common transmission routes for hepatitis B and C. However, some of the participants thought that mosquito bite, sharing spoon-fork and glass with a patient, coughing, sneeze and eating from same plate were also the transmission routes of hepatitis. Of the participants, 91.1% believed that hepatitis could transmit from patients with hepatitis, 61.6% believed that hepatitis could transmit from hepatitis carrier, and 73.2% believed that family members of patients with hepatitis were under risk for hepatitis. However, 95.5% of the participants thought that living in the same house with a hepatitis patient was not a risk factor for hepatitis infection. Of the participants, 73.2% did not know that vaccination was free of charge. It was determined that 60.5% of the participants who were seronegative for hepatitis and 76.9% of the participants who had a partner with hepatitis were not be vaccinated. The rate of vaccination was different according to age and education level; however there was no difference in terms of gender. Moreover, 90.2% of the participants believed that their knowledge about hepatitis was inadequate. In conclusion, relatives of patients with hepatitis did not have enough knowledge about hepatitis. We suggest that health care personnel should also give importance to hepatitis education for relatives of patients with hepatitis. Keywords: Hepatitis, knowledge, relatives of patient GİRİŞ Hepatit virusları, akut, fulminan ve kronik hepatit gibi ciddi sorunlara yol açabilen tüm dünyada yaygın olarak gözlenen önemli enfeksiyon etkenleridir (1). Hepatitlerin görülme sıklığı, tedavi etkinliğinin arzu edilen düzeylerde olmaması ve tedavilerinin çok pahalı olması, önemli bir sağlık sorunu ile karşı karşıya olduğumuzu göstermektedir (2, 3). Hepatit virusları içinde sık bilinen türler A, B, C, D'dir. Hepatit A virusu (HAV) viral hepatitlerin en sık nedeni olup ülkemizde erişkinlerde % arasında anti-hav Ig pozitiflik oranları bildirilmiştir (4). Hepatit B virusu (HBV) sık görülen diğer bir enfeksiyon etkenidir ve dünya nüfusunun yaklaşık 1/3'ü HBV açısından seropozitiftir (3). Türkiye hepatit B açısından orta endemisite bölgesinde kabul edilmektedir. Ülkemizde %1.7 ile %21 arasında değişen oranlarda HBsAg pozitifliğinin olduğu çalışmalar vardır (5). Hepatit C virus (HCV) enfeksiyonu sıklığı ise dünyada %3 civarında iken ülkemizde %1-2.4 arasında değişmektedir (6). Epidemiyolojik özellikleri genel çizgiler ile HBV enfeksiyonuna benzeyen Hepatit D virus (HDV) enfeksiyonunun sıklığı ülkemizde % arasında değişmektedir (3). Viral hepatitlerin bulaş yolları, türlerine göre farklılık göstermektedir. Fekal-oral, perkutan, cinsel temas veya horizontal geçiş virusların 109 Poyrazoğlu S ve ark. bulaşma yolları arasındadır. Parenteral, cinsel ya da perinatal bir temas olmamasına rağmen hepatit virusu bulaşması olarak nitelendirilen horizontal bulaşmada, Hepatit B ve C açısından aile içi taşıyıcılık önemli rol oynamaktadır (2, 3). Ailede hepatitli birinin olması durumunda eşleri cinsel ve horizontal, diğer aile bireyleri ise horizontal geçiş açısından risk altındadır (7). HBV için orta endemik ülkelerde özellikle erken çocuklukta horizontal geçiş yaygın bulaş yollarındandır (8, 9). HCV'nin ise aile içi geçişine yönelik birçok çalışma yapılmış ancak çelişkili sonuçlar elde edilmiştir. HCV ile enfekte olguların %30-40'ında geçiş yolunun tam olarak bilinmediği ve horizontal geçişin de sorumlu olabileceği yönünde çalışmalar bulunmaktadır (10-15). Hepatit hastası ile cinsel teması olanların, aynı evde yaşayanların ve akrabalarının hepatit taşıyıcılığı yönünden araştırılması ve aşı yapılması gerekenlere hepatit B aşısının yapılması önerilmektedir (16). Tüm hastalıklarda olduğu gibi hepatitler için de birincil koruma her zaman daha ucuz, daha kolay ve daha yüz güldürücü sonuçlar vermektedir. Hepatitler konusunda birincil koruma aşılama ve eğitimdir. Sağlık hizmetlerinde önemli bir yeri olan birey eğitimi sağlığı iyileştirmek amacıyla bireyin davranışlarını etkileyerek; bilgi, beceri ve tavırlarını değiştirmektir. Özellikle hasta ile birlikte sağlık çalışanlarının yanına kadar gelen ve o anda eğitime açık olduğu düşünülen hasta yakınlarının yanlış ve eksik davranışlarının belirlenerek eğitim ihtiyaçlarının karşılanması fırsatının kaçırılmaması önemlidir. Bu çalışmanın amacı Hepatit B ve C taşıyıcısı veya hastası olan kişilerin ailelerinin, hepatitler hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmek, risk algılamalarını ve aşılanma durumlarını belirlemektir. MATERYAL ve METOT Tanımlayıcı tipteki bu araştırma Eylül-Ekim 2007 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji polikliniğinde yapılmıştır. Bu tarihler arasında başvuran ve araştırmaya katılmayı kabul eden 112 hepatit B ve C hastası veya taşıyıcısı ile birlikte gelen 112 hasta yakınına yüz yüze görüşme yöntemi ile anket formu uygulanmıştır. Beraberinde birden fazla yakını ile gelen kişilerden yaşı genç olan çalışmaya dahil edilmiştir. Anket formunda kişilerin yaş, cinsiyet, eğitim, meslek, aynı evde yaşama durumu gibi sosyodemografik özelliklerini, Hepatit B ve C hakkındaki bilgilerini, aşılama durumlarını ve davranışlarını belirleyen 44 soru yer almıştır. Hepatit hastalığının, taşıyıcılığının, türlerinin, bulaş yollarının neler olduğu açık uçlu sorularla değerlendirilmiştir. Hepatit hastalıklarının tanımında hastalığın karaciğer hastalığı olduğunu, sarılıkla seyrettiğini ve bulaştırıcı olduğunu söyleyenlerin cevapları tam doğru olarak kabul edilmiştir. Vücudunda virusun bulunmasına rağmen kişinin hastalık belirtisi göstermemesi fakat bulaştırıcılık özelliğinin devam etmesi tanımlamasını yapan kişilerin cevabı hepatit taşıyıcılığını bilme olarak değerlendirilmiştir. Hepatit A'nın fekal-oral ve nadir de olsa kan yolu ile hepatit B'nin kan, cinsel temas ve perinatal yol ile; hepatit C'nin kan yolu, nadirde olsa cinsel temas ve perinatal yolla, hepatit D'nin kan yolu, nadiren cinsel temasla, hepatit E'nin oral ve perinatal yolla bulaştığını bilenler tam doğru biliyor olarak değerlendirilmiştir. Veriler bilgisayar programına aktarılmış ve SPSS 15.0 programı kullanılarak analizler yapılmıştır. Tanımlayıcı değerlendirmelere ek olarak bulgular ki-kare testi ( Pearson ve Fisher) ile analiz edilmiştir. p 0.05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. BULGULAR Görüşülen kişilerin %50'si hastanın eşi, %19.6'sı çocuğu,%14.3'ü anne veya babasıdır. Diğer Tablo 1. Araştırma grubundakilerin hepatitlere ilişkin bilgileri Sayı % Hepatit hastalığını tanımlayabilme Tam bilme Eksik bilme Yanlış bilme Taşıyıcılığı tanımlayabilme Tam bilme Yanlış bilme Bilmeme Bulaş yollarını kısmen bilme Hepatit A Hepatit B Hepatit C Hepatit D Hepatit E Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları yakınlarının oranı %16.1'dir. Hasta kişi ile aynı evde yaşayanların oranı %83.9'dur. Çalışma kapsamına alınan 112 hasta yakınının yaş ortalaması 39.5±12.7 olup, %58.9'u kadın, %41.1'i erkek ve %58'i 35 yaş üzerindeydi. Çoğunluğu il merkezinde yaşıyordu (%64.3) ve %59.8'i ilköğretim ve altı eğitim durumuna sahipti. Sosyal güvencesi olmayan kimse yoktu. Hepatitli hastaların yakınlarına hangi hepatit türlerini biliyorsunuz sorusu sorulduğunda sırası ile hepatit B (%99.1), Hepatit C (%98.2) ve Hepatit A (%86.6) en fazla söylenen hepatit türleri olmuştur. Hepatit D'yi söyleyenlerin oranı %4.5 iken, hepatit E'yi sadece 1 kişi söylemiştir. Hasta yakınlarının hepatitlere ilişkin bilgileri tablo 1' de verilmiştir. Hasta yakınlarının eğitim durumlarına göre hepatit hastalığını tanımlayabilme durumları değerlendirildiğinde eğitim seviyesi ilköğretim ve altında olanların %34.3'ü, üzerinde olanların %51.1'i hastalığın tanımını tam yapabilmişlerdir ancak aradaki 2 fark istatistiksel olarak anlamsızdır (X =0.885, p 0.05). Araştırma grubundakilerin %93.8'i hepatitin siroza, %39.3'ü kansere neden olabileceğini, %75.0'ı hepatit hastalığının ileri dönemde ölümle sonuçlanabileceğini, %84.8'i hastalığının bazı türlerinin ömür boyu süreceğini söylemiştir. Hepatitler ile ilgili bazı ifadelere verdikleri doğru yanıtların yüzde dağılımı Tablo 2'de gösterilmiştir. Tablo 2. Araştırma grubundakilerin hepatitlerin bazı yönlerini doğru bilme durumları İfadeler % Hepatit taşıyıcısı olanlar hastalığı başkalarına bulaştırabilir 61.6 Hepatit hastası olanlar bu hastalığı başkalarına bulaştırabilir 91.1 Hepatit hastalıklarının bazılarından aşı ile korunmak mümkündür 95.5 Hepatit hastalarının yakınları hastalık açısından risk altındadır 73.2 Risk altındaki gruplarda hepatit B aşısı ücretsiz yapılır 26.8 Araştırma grubundaki kişilerin hepatit B ve C'nin verilen bulaş yoları ile ilgili verdikleri cevaplarının yüzde dağılımı Tablo 3'te verilmiştir. Tablo 3. Araştırma grubunun Hepatit B ve C'nin bulaş yolları ile ilgili verilen önermelere verdikleri cevapların yüzde dağılımı Hepatit B Hepatit C Bulaş yolları Evet Hayır Fikrim yok Evet Hayır Fikrim yok % % % % % % Kan nakli Enjektör iğnesi batması Cinsel ilişki Berber makası Diş tedavisi Tokalaşma Sivrisinek ısırması Hastayla aynı kaptan yemek yeme Aynı diş fırçasını kullanma Doğum sırasında anneden bebeğe Hastanın pişirdiği yemek ile Öksürme-hapşırma Hasta kişinin bardak, çatal, kaşık gibi eşyalarını kullanma Hasta ile aynı evde yaşama Poyrazoğlu S ve ark. Hasta yakınları vücut salgıları ile hepatit B ve C'nin bulaşabilme durumu açısından sorgulandığında en yüksek oranda cevap verilen vücut salgıları sırası ile kan, sperm ve vajen salgısı (%99.1, %94.6, %92.0) idi. Bunu büyük abdest ve idrar ile bulaşabileceğini düşünme takip ediyordu (%83.0, %84.8). Balgam, anne sütü, ter ve gözyaşı ile bulaşabileceğini söyleme oranları diğerlerine göre daha düşüktü (%73.3, % 53.6, %45.5, %2.7). Araştırma grubundaki 112 kişiden 93'ü aşılanma durumlarını belirtmiş olup, %28.0'ı aşı olduğunu belirtmiştir. Çeşitli değişkenlere göre aşılanma durumu incelendiğinde yaş grupları ve eğitim düzeylerine göre gruplar arasında farklılık gözlenirken cinsiyete göre farklılık gözlenmemiştir (kikare=1.848, p 0.05) yaş grubundakilerin %41.0'ı, yaş grubundakilerin %22.5'i, 55 yaş ve üzerindekilerin %7.1'i aşılandığını belirtmiştir. (ki-kare =6.910, p 0.05). 8 yıl üzerinde eğitim alanların %48.1'i, 8 yıl altında eğitim alanların %21.7'si aşılanırken, eğitim almayanların hiçbiri aşı olmamıştır (ki-kare =8.972, p 0.05). Hepatitli hasta yakınlarının aşılanma durumları Tablo 4'te verilmiştir. Tablo 4. Araştırma grubundaki hasta yakınlarının aşılanma durumları Aşılanma durumu Sayı % Aynı evde yaşama Test yaptıran Aşılanması gerekip aşı yaptıranlar (n=43) Yakınına hepatit tanısı konduktan sonra aşılananlar Eşi hepatit hastası olan Test yaptıran Aşılanması gerekip aşı yaptıranlar (n=26) Araştırma grubunun %90.2'si hepatitle, hakkındaki bilgisinin yetersiz olduğunu düşünmektedir. Katılımcıların hepatit ile ilgili bilgiler nereden edindikleri sorulduğunda %86.6'sı sağlık personeli olarak belirtmiştir. Bunu sırası ile radyo-televizyon (%49.1), kitaplar (%9.8), internet (%4.5) ve gazeteler (%3.6) izlemektedir. Hasta kişi ile aynı evde yaşayanların %47.9'u, birlikte yaşamayanların ise %22.2'si kendilerini hepatit açısından risk altında hissettiklerini belirtmiştir ancak bu iki grup arasında istatistiksel olarak fark yoktur (kikare= p 0.05). Hasta ile aynı evde yaşayıp kendini risk altında hisseden kişilerin %57.8'i bu düşüncelerini diğer aile bireyleri ile paylaştıklarını belirtmiştir. Ev içi ve ev dışında bu hastalıktan korunmak için dikkat edilmesi gereken noktaları bilme ve günlük yaşamda bunlara uyum durumunun dağlımı Tablo 5'te gösterilmiştir. Tablo 5. Araştırma grubunun dikkat etmesi gereken noktaları bilme ve uyma durumu Bilme Durumu Günlük yaşamda uygulama durumu Ev ortamı ve günlük yaşamda Her zaman Ara sıra Hiçbir Zaman dikkat edilmesi gereken noktalar n % % % % Cinsel ilişkiye girerken kondom kullanılmalıdır* 53 (96.4) Hepatitli hastanın tırnak makası kullanılmaz 107 (95.5) Herhangi bir yaralanma anında yaraya çıplak elle müdahale edilmez 107 (95.5) Gidilen diş hekiminden bulaşabileceği konusunda dikkatli olmak 111 (99.1) Gidilen berber-kuaförden bulaşabileceği konusunda dikkatli olmak 111 (99.1) *: Uygulama durumu sadece hasta eşleri için sorgulanmıştır 112 Hepatit B ve C'li Hasta Yakınlarının Hepatitler Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Risk Algıları TARTIŞMA Kişilerin tutum ve davranışlarındaki yanlışlıkların temelinde bilgi eksikliği yatmaktadır. Ülkemizde hepatitler konusunda halkın hatta sağlık çalışanlarının dahi bilgi eksikliğinin gösterildiği çalışmalar mevcuttur (17-20). Bu bilgi eksikliğini gidermenin yolu, aynı zamanda enfeksiyon hastalıkları ile savaşta da en iyi yatırım olan eğitimdir. Çalışmamızda hepatitli hastaların yakınlarının %41.1'i hepatiti karaciğer hastalığı ve bulaşıcı hastalık olarak yeterli düzeyde tanımlamışlardır. Hasta yakınları taşıyıcılık kavramını bilmemekte ya da yanlış bilmektedirler. Çalışmamızda hepatit taşıyıcılığın tanımını kişilerin sadece %3.6'sı tam olarak yapabilmiştir. Hasta yakınlarından bildikleri hepatit türlerini saymaları istendiğinde hepatit B (%99.0), hepatit C (%98.2), hepatit A (%86.6) en fazla bilinenler olup, hepatit D (%4.5) ve E (%0.9) ise en az bilinenlerdir. Hepatit C'li olguların en az %85'inin kronikleştiği, kronik hepatit B olan vakaların ise üçte birinin siroz, yarısının hepatosellüler kanser ile sonuçlanabileceği bilinmektedir (3, 7). Çalışmamızda hasta yakınlarının %93.8'i hepatitin siroza. %39.3'ü kansere neden olabileceğini söylemişlerdir. Berberlerde yapılan bir çalışmada bu oranlar %13.1 ve %8.3, ebeler üzerinde yapılan başka bir çalışmada %88.7 ve %75.3; yaş arası kadınlarda yapılan bir başka çalışmada ise %28.9 ve %21.5 olarak bulunmuştur (17, 21, 22). Çalışmamızdaki hepatitin siroza dönüşebileceğinin bilinme oranı berberlerde ve yaş arası kadınlarda yapılan çalışmalardan yüksek bulunmuştur. Bu oranın yüksekliği çalışmamızın hasta yakınlarında yapılmış olmasına bağlanmıştır. Araştırma grubunun %75'i hastalığın ölümle sonuçlanabileceğini söylemiştir. Suudi Arabistan' da diş hekimine başvuran hastalar üzerinde yapılan çalışmada hastaların yaklaşık %50'si hepatit B ve C'nin ölüme neden olabileceğini söylemişlerdir (23). Hepatitlerin bulaş yollarının ne olduğunu tam olarak bilme oranları çalışmamızda oldukça düşük bulunmuştur. Araştırma kapsamına alınanların yaklaşık %40.0'ı hepatitlerin bulaş yollarını bilmediklerini ifade etmişlerdir. HBV ve HCV'nin en fazla kan ve serumda bulunduğu sivrisinek ısırması, öksürme-hapşırma, aynı kaptan yemek yeme, el sıkışma, karşılıklı konuşma, aynı ortamda bulunma ile bulaşmadığı literatürde gösterilmiştir (12, 24). Gözle görülür miktarda kan bulunmadıkça feçes, idrar, ter, tükürük, balgam, burun sekresyonu ve kusma materyali ile bulaşma da son derece nadirdir (12). Hepatit B ve C için bulaş yolları tek tek sorgulandığında hasta yakınlarının hepatit B için söyledikleri ilk üç yol enjektör iğnesinin batması, diş tedavisi ve kan nakli, hepatit C için kan nakli, enjektör iğnesi batması ve diş tedavisidir. Ersoy ve arkadaşlarının yaptıkları çalışma ile Çetinkaya ve arkadaşlarının yaptıkları çalışmalarda da benzer sonuçlar elde edilmiştir (21, 22). Çalışmamızda tokalaşma (%98.2) ve hastanın pişirdiği yemeği yemekle (%92.9) hepatit bulaşmayacağını bilenlerin oranı oldukça yüksekti. Ancak sivrisinek ısırmasıyla (%42.9), hasta kişinin bardak, çatal kaşık gibi eşyalarını kullanmakla (%33.9), öksürme-hapşırmakla (%14.3) ve hasta ile aynı kaptan yemek yemekle (%12.5) hepatit B'nin bulaşabileceğini düşünenler de vardı. Hepatit C için de benzer oranlar söz konusuydu. Hepatit B'nin Türkiye gibi orta e
Similar documents
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks