Please download to get full document.

View again

of 34
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

HOESTEMTPEELENMAAS.nl

Category:

Mobile

Publish on:

Views: 19 | Pages: 34

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
HOESTEMTPEELENMAAS.nl Rekenkamercommissie Peel en Maas Waarom kiezers in Peel en Maas stemmen of thuisblijven en wat lokale politici daaraan kunnen doen november Uitgave van de Rekenkamercommissie
Transcript
HOESTEMTPEELENMAAS.nl Rekenkamercommissie Peel en Maas Waarom kiezers in Peel en Maas stemmen of thuisblijven en wat lokale politici daaraan kunnen doen november Uitgave van de Rekenkamercommissie Peel en Maas, 2013 De Rekenkamercommissie Peel en Maas bestaat uit Thijs Berkers, Roel Slabbers, Anton Verboort, Peter Craenmehr en Frits Berben. Het onderzoek in Peel en Maas is uitgevoerd door Julien van Ostaaijen, secretaris Rekenkamercommissie Peel en Maas en onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. Het onderzoek dat aan hoofdstuk vier ten grondslag ligt, is uitgevoerd door Jorrit Visee, Dirk Vestjens, Robbert Westra, Jelle van der Wiel en Joep van Dongen, studenten van de opleiding Bestuurskunde, Universiteit van Tilburg. De kaft van dit rapport is ontworpen door Sanne Gielen. BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP Inhoudsopgave 1 Inleiding Dalende opkomst in Peel en Maas Cijfers en feiten Verklaring Conclusie Veranderlijk stemgedrag in Peel en Maas Cijfers en feiten Verklaring Opkomst en stemgedrag onder jongeren Conclusie Vergelijking met Venlo, Beesel en Simpelveld Opkomst Stemgedrag Betekenis voor Peel en Maas Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen Literatuurlijst Bijlage: Samenstelling van de panelgesprekken BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 0 1 Inleiding In 2009 was de opkomst in Peel en Maas bij de gemeenteraadsverkiezingen 50,1%, een daling van meer dan tien procent ten opzichte van En ook bij de andere verkiezingen (provinciaal, nationaal en Europees) gaan steeds minder inwoners van Peel en Maas stemmen. Daarbij komt nog eens dat de keuze van degenen die wel gaan stemmen vaker lijkt te veranderen. In Peel en Maas werd het CDA in 2010 de grootste partij, gevolgd door de PVV in 2011 en de VVD in Dit onderzoek start bij deze constateringen. Het beoogt meer inzicht en verklaringen te bieden voor de dalende opkomst en het veranderlijke stemgedrag in Peel en Maas, alsmede aanbevelingen te doen om de opkomst te verhogen. Een hoge(re) opkomst is immers belangrijk voor het draagvlak en de democratische legitimatie van het gemeentebestuur en de besluiten die door het gemeentebestuur worden genomen. De gemeenteraad heeft via het presidium (dagelijks bestuur van de gemeenteraad) aangegeven meer inzicht en overzicht te wensen omtrent opkomst en stemgedrag. Vandaar dat de Rekenkamercommissie dit onderzoek heeft opgepakt en vertaald in de volgende centrale onderzoeksvragen: Wat zijn verklaringen voor de dalende opkomst en het ogenschijnlijk veranderlijke stemgedrag in Peel en Maas en hoe is de opkomst in 2014 te verbeteren? 2 Om deze vragen af te bakenen, worden (met name) de verkiezingen van 2002 tot en met 2012 in een analyse meegenomen. De focus richt zich daarbinnen op de laatste vier verkiezingen. De reden hiervoor is dat de meest actuele gegevens waarschijnlijk het meest zeggen over toekomstig kiesgedrag. Bovendien horen gesprekken met inwoners tot het onderzoek en het is niet realistisch te verwachten dat ze nog veel weten over verkiezingen die meer dan drie jaar geleden plaatsvonden. De centrale onderzoeksvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: 1. Hoe heeft de opkomst bij verkiezingen in Peel en Maas zich de afgelopen tien jaar ontwikkeld en wat zijn daarvoor de belangrijkste verklaringen? (hoofdstuk twee) 2. Hoe heeft het stemgedrag zich in Peel en Maas de afgelopen tien jaar in grote lijnen ontwikkeld en wat zijn daarvoor de belangrijkste verklaringen? (hoofdstuk drie) 3. Hoe verhouden opkomst en stemgedrag van Peel en Maas zich ten opzichte van andere Limburgse gemeenten? (hoofdstuk vier) Onderzoeksaanpak Het grootste deel van de data verzameling vond plaats tussen januari en mei Dit betreft dan met name verkiezingscijfers die deels op de website van de Kiesraad en deels in het eigen gemeentelijk archief (zowel digitaal als op papier) te vinden zijn. Daarbij is een enkele beperking, namelijk dat niet van alle (oude) verkiezingen alle cijfers per stembureau terug te vinden zijn. 3 1 Respectievelijk bij verkiezingen voor Tweede Kamer, Provinciale Staten en Tweede Kamer. 2 We spreken vooralsnog over ogenschijnlijk, omdat onder op het eerste gezicht veranderlijk stemgedrag ook stabiele patronen kunnen zitten (zie onder meer het werk van Aarts e.a. 2006). 3 Alle cijfers van alle verkiezingen op het niveau van de gemeente (dus niet per stembureau) zijn digitaal beschikbaar via de website van de Kiesraad (www.verkiezingsuitslagen.nl). Cijfers per stembureau van de verkiezingen vanaf 2009 zijn digitaal beschikbaar in Peel en Maas. Cijfers per stembureau van de gemeenteraadsverkiezingen in 1998, 2002 en 2006 zijn beschikbaar via het archief van Peel en Maas. BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 1 Voor het in kaart brengen van de ontwikkelingen is allereerst gekeken op het niveau van de gemeente Peel en Maas. Daarnaast wordt soms onderscheid gemaakt op basis van kern of voormalige gemeente. De cijfers over Peel en Maas van vóór 2009 zijn berekend op basis van de gegevens van de vier voormalige gemeenten. Voor het ontvangen van de cijfers hebben we gebruik gemaakt van de diensten en expertise van Ger Hermans (coördinator verkiezingen) en de medewerkers van het archief van de gemeente. Ook is er een interview gehouden met Wilma Delissen, die als burgemeester de organisatie van verkiezingen in haar portefeuille heeft. Voor het empirisch onderzoek is een website met een digitale enquête opgericht: Via twee advertenties in de lokale bladen (6 februari en 20 februari) en het digitaal of schriftelijk aanschrijven van vrijwel alle buurtverenigingen, wijkcentra en dorpsraden, zijn zoveel mogelijk inwoners van Peel en Maas op deze website geattendeerd. Enkele verenigingen hebben het verzoek aan hun (bestuurs)leden doorgestuurd en/of dit op hun website geplaatst. In februari en maart hebben 161 mensen de digitale enquête ingevuld. De enquête biedt echter niet meer dan een eerste beeld van de achtergronden voor opkomst en stemgedrag en is niet representatief. Voor de verdieping en het zoeken naar verklaringen is daarom gebruik gemaakt van panelgesprekken, een beproefde methode voor dergelijk onderzoek (Boogers e.a. 2010). In februari en maart van dit jaar zijn 5 panelgesprekken gehouden met elk ongeveer 9 personen. Via het eerder genoemde schrijven hebben we inwoners en Peel en Maas gevraagd met de panelgesprekken mee te doen. Daarnaast zijn inwoners die op de website een telefoonnummer of adres hebben achtergelaten, gecontacteerd. Dit betrof 83 mensen. Bij voorkeur is er een spreiding over de kernen en enige spreiding wat betreft geslacht en leeftijd, maar een representatieve afspiegeling is geen vereiste voor dergelijke verdieping (Boogers e.a. 2010). Om toch de spreiding over de kernen enigszins te waarborgen, zijn voor de laatste gesprekken nog de dorpsoverleggen van Meijel, Kessel en Kessel-Eik benaderd. Daarop hebben nog enkele mensen zich opgegeven. Om ook de jongeren voldoende aan het woord te laten, is contact opgenomen met Pemmers en het Mafcentrum in Maasbree. Ron Peeters van het Mafcentrum heeft erg geholpen met het organiseren van een panelgesprek met jongeren en Peter Craenmehr heeft via de SV Panningen nog ongeveer twintig jongeren bereid gevonden mee te doen. Dit leidde tot twee extra panelgesprekken. In de bijlage staan de namen van de deelnemers aan de panelgesprekken. De vragen die bij de gesprekken gebruikt zijn, zijn terug te vinden op In september is nog een terugkoppelbijeenkomst georganiseerd waar de voorlopige resultaten met enkele deelnemers zijn besproken. Dit heeft nog tot aanscherping van enkele bevindingen geleid. Om te onderzoeken in hoeverre de resultaten in Peel en Maas uniek zijn of ook in andere gemeenten voorkomen, zijn verschillende Limburgse gemeenten benaderd. Uiteindelijk leidde dat ertoe dat Venlo, Beesel en Simpelveld hebben besloten mee te doen aan aanvullend onderzoek. Het hele onderzoek in Peel en Maas is uitgevoerd door de secretaris van de Rekenkamercommissie Peel en Maas, Julien van Ostaaijen, tevens onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. Het onderzoek in Venlo, Beesel en Simpelveld is onder zijn begeleiding uitgevoerd door Jorrit Visee, Dirk Vestjens, Robbert Westra, Jelle van der Wiel en Joep van Dongen, studenten van de opleiding Bestuurskunde, Universiteit van Tilburg. BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 2 2 Dalende opkomst in Peel en Maas 2.1 Cijfers en feiten De opkomst in Peel en Maas daalt. Dat blijkt wel uit een vergelijking van de opkomstpercentages van de afgelopen jaren. Er zijn wel grote verschillen tussen het type verkiezingen. Voor de Tweede Kamerverkiezingen ligt de opkomst de laatste tien jaar tussen 73,2 en de 80,3 procent. Voor de gemeenteraadsverkiezingen ligt dat tussen de 50,1 en 63,61 procent (zie tabel 1). Tabel 1: Opkomstpercentages in Peel en Maas bij de verkiezingen van de laatste tien jaar (GR=gemeenteraad, PS=Provinciale Staten, TK=Tweede Kamer, EP=Europees Parlement) De opkomstpercentages in Peel en Maas ,61 78,29 80,3 79,77 75,39 60,33 50,1 47,85 44,35 73,2 52, ,99 33,37 20 GR 2002 TK 2002 TK 2003 PS 2003 EP 2004 GR 2006 TK 2006 PS 2007 EP 2009 GR 2009 TK 2010 PS 2011 TK 2012 Tweede Kamer Gemeenteraad Provinciale Staten Europees Parlement Meer specifiek vallen in tabel 1 twee zaken op. Allereerst is er na 2004 geen verkiezing meer geweest waarbij de opkomst ten opzichte van de voorgaande verkiezing (van hetzelfde orgaan) hoger was dan de vorige. Daarop is slechts één uitzondering: de Provinciale Statenverkiezing van Er is dus sprake van een dalende trend met betrekking tot de opkomst bij verkiezingen. Ten tweede vindt de grootste daling bij de gemeenteraadsverkiezingen plaats. In 2009 daalde het opkomstpercentage ten opzichte van 2006 met 10,23%. De opkomstcijfers en de trend zijn vergelijkbaar met de opkomstcijfers in de provincie en Limburg. Er zit wel een scheiding zo rond Bij de verkiezingen van 2002 tot en met 2005 is de opkomst in Peel en Maas gemiddeld 3,2% hoger dan de opkomst in Limburg en 0,3% hoger dan in Nederland. Vanaf 2006 is de opkomst in Peel en Maas in vergelijking tot de hele provincie slechts 1,1% hoger. Ten opzichte van de opkomst in heel Nederland is dat zelfs 1,3% lager. BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 3 Tabel 2: De opkomstpercentages in Peel en Maas, Limburg en Nederland Peel en Maas Limburg Nederland Gemeenteraad ,6 60,4 57,9 Tweede Kamer ,3 73,7 79,1 Tweede Kamer ,3 75,3 80 Provinciale Staten ,9 44,6 47,6 Europees Parlement ,1 39,3 Gemeenteraad ,3 60,8 58,6 Tweede Kamer ,8 77,9 80,4 Provinciale Staten ,4 43,9 46,4 Europees Parlement ,4 33,4 36,8 Tweede Kamer ,4 72,9 75,4 Provinciale Staten ,4 51,7 56 Tweede Kamer ,2 70,7 74,6 In dit onderzoek richten we ons met name op de gemeenteraadsverkiezingen. Tabel 3 toont de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in historisch perspectief. Tussen 1986 en 2009 daalt het percentage opkomst in Peel en Maas met ruim 27%. In absolute aantallen is dat een verlies van kiezers, terwijl het aantal kiesgerechtigden in die periode juist met toeneemt. Tabel 3: De opkomst voor de gemeenteraadsverkiezing in Peel en Maas Opkomst lokale verkiezingen Peel en Maas ,19 68,43 69,35 64,6 63,61 60,33 50, Voor Peel en Maas zelf, maar ook in vergelijking met Nederland en Limburg is de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezing van 2009 een dieptepunt. De opkomst is dan voor het eerst lager dan het gemiddelde in Limburg en Nederland, waar vier maanden later naar de stembus wordt gegaan. Helemaal eerlijk is die vergelijking natuurlijk niet, want de verkiezingen in 2009 waren bijzondere verkiezingen (herindeling) en die vond niet tegelijkertijd met het gros van de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Herindelingsverkiezingen hebben bovendien vaker te maken met een lage opkomst. 4 Dat neemt niet weg dat ook de opkomst in 2009 past in een langere termijn trend van dalende opkomstcijfers, zowel bij gemeenteraadsverkiezingen als andere verkiezingen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat opkomstcijfers na een herindeling enigszins 4 Ook in andere gemeenten waar in 2009 gemeenteraadsverkiezingen plaats vonden, was de opkomst matig: Horst aan de Maas (50,56%), Zuidplas (49,31%), Venlo (46,62%), Venray (44,7%) en Oldambt (42,27%). In 2010 zijn er zes herindelingsgemeenten buiten Limburg, waarvan er maar één net boven de 50% scoort. De enige Limburgse gemeente, Eijsden-Margraten, haalt echter wel een opkomst van 65,31% (informatie van de Kiesraad: BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 4 opkrabbelen, maar zelden weer terug op het niveau van de oorspronkelijke gemeente(n) komen (De Ceuninck, Abma 2013: 18). Als we vervolgens het gemiddelde opkomstpercentage van Peel en Maas uitsplitsen voor de vier voormalige gemeenten, dan is er een duidelijk verschil tussen enerzijds Helden en Maasbree en anderzijds Meijel en Kessel (zie tabel 4). Tabel 4: De opkomst in de voormalige gemeenten ten opzichte van het gemiddelde van Peel en Maas (PS=Provinciale Staten, TK=Tweede Kamer, EP=Europees Parlement) Gemeenteraadsverkiezingen Helden Kessel Maasbree Meijel ,98 +12,92 + 1, ,32 + 9,67-1,65 + 4, ,28 + 6,17-0,96 + 5, , ,11-1,45 + 3,52 Overige verkiezingen TK ,41 + 5,76 + 1,20 + 2,17 TK ,42 + 2,54 + 1,61-0,33 PS ,93 + 5,68-2,36-2,88 EP ,20 + 2,93 + 1,12-0,58 TK ,64 + 2,66 + 1,87-0,6 PS ,24 + 2,34 + 0,43-3,35 EP ,30 + 1,90 + 2,54-2,53 TK ,15 + 2,81-1,53-1,44 PS ,99 + 3,77 + 1,71-3,07 TK ,18 0-1,74-0,19 In Kessel en Meijel zijn er duidelijke verschillen tussen de gemeenteraadsverkiezingen en de overige verkiezingen. In Helden en Maasbree zijn die verschillen kleiner. In Kessel is de opkomst vrijwel bij elke verkiezing hoger dan het gemiddelde van Peel en Maas. Bij de gemeenteraadsverkiezing van 2009 zelfs meer dan 10% hoger. In Meijel is de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezing enkele procenten hoger dan het gemeentelijk gemiddelde. Bij de overige verkiezingen is de opkomst vrijwel altijd lager dan het gemeentelijk gemiddelde. In Helden is de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen ongeveer 2,5% lager dan het gemiddelde in Peel en Maas, bij de overige verkiezingen is dat laatste jaren ongeveer 1%. In Maasbree schommelen de opkomstpercentages. De ene keer zit de opkomst boven het gemeentelijk gemiddelde, de andere keer eronder. Voor de laatste vier verkiezingen is het ook mogelijk de opkomst per kern aan te geven (zie tabel 5). Op die manier is nog specifieker te zien hoe de opkomst is verspreid. Daarin is te zien dat de opkomst in Egchel, Maasbree en Kessel altijd boven de gemiddelde opkomst in heel de gemeente uitkomt. In Helden, Grashoek en Koningslust zit de opkomst altijd onder dat gemeentelijk gemiddelde. Als we alleen kijken naar de gemeenteraadsverkiezing van 2009 vallen Kessel en Kessel-Eik in positieve zin op, met ruim 10% boven het gemeentelijk gemiddelde, gevolgd door Egchel met BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 5 ruim 6% boven het gemeentelijk gemiddelde. Grashoek en Koningslust scoren het laagst, in beide kernen is de opkomst ongeveer 7,5% lager dan het gemeentelijk gemiddelde. 5 Tabel 5: de afwijking van het opkomstpercentage ten opzichte van het gemiddelde in Peel en Maas (GR=gemeenteraad, PS=Provinciale Staten, TK=Tweede Kamer) GR 2009 TK 2010 PS 2011 TK 2012 Panningen - 1,3 + 0,76 + 0,31 0 Helden - 3,46-1,58-2,47-2,05 Beringe - 2,07-1,15 + 1,8 + 2,18 Grashoek - 7,7-4,03-4,27-3,69 Koningslust - 7,47-11,24-7,87-10,74 Egchel + 6,2 + 3,44 + 4,66 + 2,89 Maasbree + 0,65 + 0,86 + 0,66 + 2,16 Baarlo - 3,48 + 2,18 + 2,73 + 1,33 Kessel + 10,98 + 3,41 + 3,98 + 0,63 Kessel-Eik + 11,62 + 0,29 + 2,83-0,09 Meijel + 3,52-1,44-3,07-0,19 Totaal Peel en Maas 50,10 75,39 52,44 73,20 Voor de focus op de gemeenteraadsverkiezingen is het ten slotte interessant om te zien in welke kernen de opkomst voor de gemeenteraadsverkiezing relatief hoog was, oftewel waar is de afwijking tot het gemiddelde opvallend hoger of lager dan de afwijking tot het gemiddelde bij de overige verkiezingen. Hieruit kan men aflezen dat in Baarlo en Grashoek (en in mindere mate Panningen, Helden en Beringe) de gemeenteraadsverkiezing van 2009 relatief impopulair was in vergelijking met andere verkiezingen. In Kessel en Kessel-Eik (en in mindere mate Egchel, Meijel en Koningslust) was de gemeenteraadsverkiezing van 2009 relatief populair. Conclusies op basis van tabel 5 moeten overigens wel met enige voorzichtigheid worden getrokken. Dat komt omdat de benodigde gegevens voor de gemeenteraadsverkiezingen alleen van 2009 beschikbaar zijn. Het zou kunnen dat in één of enkele kernen de opkomst slechts incidenteel hoog of laag was, bijvoorbeeld door de deelname van een populair politicus. Over de rol van personen komen we later nog terug. 2.2 Verklaring In dit deel komt de verklaring voor de lage(re) opkomst in Peel en Maas aan de orde. Dat begint met een meer algemene verklaring vanuit de wetenschap en vervolgens wat de inwoners van Peel en Maas via de panelgesprekken als verklaringen aandragen. Wat wetenschappers zeggen De afgelopen tien jaar gaan steeds minder mensen in Peel en Maas stemmen. Bij de gemeenteraadsverkiezing van 2009 heeft slechts 50,1% van de inwoners van Peel en Maas zijn of haar stem uitgebracht. Uit de politicologische literatuur volgen enkele verklaringen voor een dalende opkomst. Allereerst wordt daar een generatie-verschuiving opgevoerd. Oudere 5 Daar zijn overigens ook verklaringen voor. In Koningslust hebben de bewoners van Savelbergh (geestelijk gehandicapten) veelal kiesrecht, maar oefenen dit in de praktijk niet uit. In deze relatief kleine gemeenschap drukt dit behoorlijk op het opkomstpercentage. BEKIJK MEER ONDERZOEKSRESULTATEN OP 6 generaties die trouw stemmen zouden worden vervangen door jongere generaties die deze gewoonte niet hebben (Blais, Rubenson 2013: 97). Een tweede verklaring is de context van verkiezingen. De opkomst daalt als verkiezingen niet aantrekkelijk genoeg zijn voor inwoners om op te dagen. De kiezer is in deze verklaring rationeel; hij of zij maakt een afweging of de opbrengst van het gaan stemmen opweegt tegen de kosten. Die kosten bestaan uit de fysieke gang naar de stembus en/of de tijd die het kost om een keuze voor te bereiden. De opbrengst bestaat uit de verwachte meerwaarde van de stem. Die meerwaarde is groter naarmate er meer te kiezen is. Als de deelnemende partijen volgens de kiezer (te) veel op elkaar lijken of er weinig belangwekkende thema s op het spel staan, is de verwachte opbrengst laag en blijft de kiezer dus vaker thuis. Dus hoe meer er bij verkiezingen volgens de kiezer op het spel staat en de partijen laten zien dat er wat te kiezen valt, hoe hoger de opkomst (Blais, Rubenson 2013: 100; zie voor redenen om wel te stemmen onder meer: Smets, Van Ham 2013). Wat inwoners van Peel en Maas zeggen Hoewel een grote groep inwoners stemmen nog steeds als een plicht beschouwt ( anders moet je ook je niet zeuren ) en ook in een of meerdere politici vertrouwen heeft, verbaast het de deelnemers aan de panelgesprekken niet dat de opkomst daalt. Zij zien in hun omgeving en bij zichzelf dat gaan stemmen minder aantrekkelijk wordt. Het relatief hoge aantal verkiezingen draagt daaraan bij. Maar de twee belangrijkste redenen waarom inwoners van Peel en Maas thuisblijven, zijn de door hen ervaren onbetrouwbaarheid van de politiek en het door hen ervaren beperkte belang van de lokale politiek. Veel inwoners ervaren de politiek als onbetrouwbaar en zien het belang van de lokale politiek niet Kiezers stemmen niet Om met het eerste te beginnen. Veel inwoners zien de politiek als iets negatiefs. Dat beeld omvat meer dan de lokale politiek. Het richt zich met name op de meer zichtbare Haagse politiek. Veel verwachtingen die inwoners van de politiek hebben, worden niet waargemaakt. Vooral de verkiezingen van 2012 zitten bij velen nog vers in het geheugen. Het leidt tot een groeiende afstand en afkeer van de politiek wat zich onder meer uit in het thuisblijven bij verkiezingen. Dat negatieve beeld beïnvloedt ook het beeld van de lokale politiek. De lokale politiek draagt er zelfs enigszins aan bij (zi
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks