Please download to get full document.

View again

of 6
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

LAMİVUDİN TEDAVİSİ ALAN KRONİK HEPATİT B OLGULARINDA INNO-LIPA HBV DR YÖNTEMİ İLE SAPTANAN YMDD MOTİF DEĞİŞİKLİKLERİ

Category:

Instruction manuals

Publish on:

Views: 29 | Pages: 6

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Özgün Çalışma/Original Article Mikrobiyol Bul 2008; 42: LAMİVUDİN TEDAVİSİ ALAN KRONİK HEPATİT B OLGULARINDA INNO-LIPA HBV DR YÖNTEMİ İLE SAPTANAN YMDD MOTİF DEĞİŞİKLİKLERİ YMDD MOTIF VARIANTS
Transcript
Özgün Çalışma/Original Article Mikrobiyol Bul 2008; 42: LAMİVUDİN TEDAVİSİ ALAN KRONİK HEPATİT B OLGULARINDA INNO-LIPA HBV DR YÖNTEMİ İLE SAPTANAN YMDD MOTİF DEĞİŞİKLİKLERİ YMDD MOTIF VARIANTS DETECTED BY INNO-LIPA HBV DR ASSAY IN CHRONIC HEPATITIS B PATIENTS DURING LAMIVUDINE THERAPY Uğur ARSLAN 1, Onur URAL 2, Duygu FINDIK 1 1 Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Konya. 2 Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Bakteriyoloji Anabilim Dalı, Konya. ÖZET Lamivudin direncinin, hepatit B virusu (HBV) polimeraz enziminin katalitik parçası olan revers transkriptazın rt kodonlarının (tirozin, metiyonin, aspartat, aspartat) yer aldığı YMDD motifinde oluşan mutasyonlar sonucu geliştiği bilinmektedir. Bu çalışmada, lamivudin tedavisi sırasında viral polimeraz gen mutasyonuna bağlı ilaç direnci geliştiği düşünülen kronik HBV hastalarının YMDD motifinde oluşan değişikliklerinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya lamivudin tedavisi alan 20 olgu dahil edilmiş, olgulara ait serum örneklerinden HBV-DNA nın eldesi için ekstraksiyon kiti (Invisorb, Instant Spin DNA/RNA Virus Mini Kit, Germany) kullanılmıştır. Olguların HBV-DNA örneklerinde viral polimeraz gen bölgesindeki YMDD motif değişiklikleri, Inno-Lipa (INNO-LIPA HBV DR; INNOGENETICS N.V., Ghent, Belgium) yöntemi ile incelenmiş ve kolorimetrik olarak değerlendirilmiştir. Çalışmaya alınan 20 olguya ait örneklerin 12 (%60) sinde lamivudin direncine neden olan YMDD motif değişikliği belirlenmiştir. Motif değişikliği olan 12 HBV-DNA örneğinin 11 (%91.6) inde, YMDD değişikliği ve sokak tipi (wild type) kombinasyonu birlikte tespit edilmiştir. YMDD + YVDD kombinasyonu altı örnekte belirlenirken, YMDD + YIDD kombinasyonu sadece bir örnekte belirlenmiştir. YMDD + YVDD + YIDD karma kombinasyonu ise dört örnekte saptanmıştır. Motif değişikliği olan 12 HBV-DNA örneğinin 8 (%66.6) inde, YMDD değişikliği ile birlikte L180M değişikliğinin eşlik ettiği bulunmuştur. Lamivudin tedavisi sırasında olguların fenotipik direnç göstermelerini beklemeden genotipik direncin tespit edilmesi ve tedaviye erken dönemde adefovir eklenmesi, mutant suş ile hepatit gelişmesini önleyebilecektir. Bu nedenle lamivudin tedavisi alan tüm kronik hepatit B li hastalarda lamivudin direncinin yakından takip edilmesi gerektiği düşünülmüştür. Anahtar sözcükler: Hepatit B virusu, line prob assay (LIPA), direnç, YMDD mutasyonu. Geliş Tarihi: Kabul Ediliş Tarihi: Lamivudin Tedavisi Alan Kronik Hepatit B Olgularında Inno-Lipa HBV DR Yöntemi ile Saptanan YMDD Motif Değişiklikleri ABSTRACT Lamivudine resistance is a result of mutations in YMDD motif in which rt th codons (Y: tyrosine; M: methionin; D: aspartic acid; D: aspartic acid) of reverse trancriptase; the catalytic part of hepatitis B polymerase enzyme, takes place. In this study we aimed to show the YMDD motif variants in chronic hepatitis B patients who have presumably developed lamivudine resistance due to viral polymerase gene mutation during lamivudine therapy. Twenty lamivudine treated patients were included in the study, and HBV- DNA was extracted from the sera of the patients by using extraction kit (Invisorb, Instant Spin DNA/RNA Virus Mini Kit, Germany). A line probe assay (INNO-LIPA HBV DR; INNOGENETICS N.V, Ghent, Belgium) was used to determine YMDD motif variants at viral polymerase gene fragment in HBV-DNA samples of these patients and evaluated colorimetrically. In 12 (60%) patients samples YMDD motif variants were detected leading to lamivudin resistance. Eleven (91.6%) of the 12 samples having motif variants were YMDD variant and wild-type combination. While YMDD + YIDD combination was determined in only one specimen, YMDD + YVDD combination was determined in six. Mixed combination of YMDD + YVDD + YIDD were detected in four samples. In 8 (66.6%) HBV-DNA samples YMDD variants were accompanied with L180M variants. It can be concluded that determination of genotypic resistance before the expression of phenotypic resistance during lamivudin therapy is important since addition of adefovir to the therapy at an early stage will prevent the occurence of hepatitis with mutant species. Thus lamivudin resistance should be followed up regularly in all of the chronic hepatitis B patients under lamivudin therapy. Key words: Hepatitis B virus, line probe assay (LIPA), resistance, YMDD mutation. GİRİŞ Hepatit B virusu (HBV), dünya genelinde 350 milyon kişide kronik enfeksiyona ve yılda ölüme neden olan bir virustur. Afrika, Asya ve Pasifik kıyılarında HBV ye bağlı hastalıklar en önemli üç ölüm nedeninden biridir. Dünyada HBV ile karşılaşmış insan sayısı ise 2 milyardır 1. Kronik HBV enfeksiyonunun karaciğer sirozu ve hepatoselüler karsinoma gibi ölümcül komplikasyonlara yol açması nedeniyle tedavi edilmesi gerekmektedir. Hastalığın patogenezinde, HBV ile enfekte hepatositlere karşı yetersiz ve süregen bir immün yanıt rol oynar. Bu sebeple tedavinin iki yönü vardır; birincisi HBV antijenlerine karşı immün yanıtı kuvvetlendirmek, ikincisi ise virusu bloke veya eradike etmek 2. Günümüzde bu amaca yönelik kabul gören iki tedavi seçeneğinden birincisi immünmodülatörler (alfa interferon ve pegile formları), diğeri ise viral polimeraz inhibitörleri (lamivudin, adefovir, entekavir) nin kullanımıdır 3. Bir sitozin analoğu olan lamivudin (3-thiacytidine), 2,3 -dideoxy-3 -thiacytidine in (-) enantiomer idir. Bu ilaç, Hepadnavirus DNA sında zincir sentezini bloke ederek virus replikasyonunu inhibe eder. Bu sayede kısa zamanda HBV-DNA negatifleşir ve buna paralel olarak alanin aminotransferaz (ALT) düzeylerinde düşme meydana gelir. Tedavi süresi, HBeAg negatif ve pozitif hastalar için değişmekte olup minimum bir yıldır; ancak optimal tedavi süresi tam olarak belirlenememiştir. Uzun süreli tedavi, etkinliği artırmakla birlikte en önemli sorunu direnç gelişimidir 2,4,5. Bu çalışmada, lamivudin tedavisi sırasında viral polimeraz gen mutasyonuna bağlı ilaç direnci olduğu düşünülen, kronik HBV hastalarına ait HBV-DNA ların YMDD motifinde oluşan değişiklerinin Inno-Lipa HBV DR assay yöntemi ile irdelenmesi amaçlanmıştır. 446 Arslan U, Ural O, Fındık D. GEREÇ ve YÖNTEM Çalışma Grubu Kasım 2006-Mart 2007 tarihleri arasında lamivudin tedavisi sırasında üçüncü ayda erken virolojik yanıt vermeyen ve birinci yılın sonunda tedaviye devam edilmesine rağmen ALT yükselmesi saptanan 20 kronik HBV li olguda YMDD (Y: tirozin, M: metiyonin, D: aspartik asit, D: aspartik asit) mutasyonu araştırıldı. Olgulara ait kan örnekleri EDTA içeren tüplere alındı ve çalışma Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Moleküler Mikrobiyoloji Laboratuvarı nda yapıldı. Ayrılan serumlar çalışma zamanına kadar -20 C de saklandı. DNA Ekstraksiyonu Serum örneklerinden HBV-DNA nın eldesi için ekstraksiyon kiti (Invisorb, Instant Spin DNA/RNA Virus Mini Kit, Germany) kullanıldı. Üretici firmanın önerdiği protokole göre DNA izolasyonu yapıldı. Inno-LIPA Yöntemi ile YMDD Motif Değişikliklerinin İncelenmesi Olguların örneklerinde viral polimeraz gen mutasyonları Inno-LIPA (Inno-Lipa HBV DR; Innogenetics N.V., Ghent, Belgium) yöntemiyle incelendi. DNA izolasyonu sonrasında örnekler, kit içinde bulunan ve viral polimeraz gen bölgesine yönelik HBV-DNA pre-s primerleri ile nested polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile çoğaltıldı. İlk amplifikasyon 50 µl lik reaksiyon hacminde gerçekleştirildi. Reaksiyon karışım örneği; 10 µl genomik DNA, 25 pmol dış primerler, 2.5 mm dntp, 25 mm MgCl 2, 10x Taq amplifikasyon tamponu ve 5 U/µL Taq DNA polimeraz olacak şekilde düzenlendi. Birinci tur PCR reaksiyonu için program; 94 C de dört dakika bekletildikten sonra bir siklusu 94 C de 30 saniye, 45 C de 30 saniye ve 72 C de 30 saniye olmak üzere toplam 40 döngü yapılıp 72 C de 10 dakika Gene Amp 9700 PCR (Applied Biosystems, USA) cihazı ile istenilen ürün amplifiye edildi. İkinci tur PCR reaksiyonu için, ilk PCR reaksiyonundan elde edilen üründen 2 µl alınarak reaksiyon karışımı hazırlandı ve 94 C de dört dakika bekletildikten sonra bir siklusu 94 C de 30 saniye, 45 C de 30 saniye ve 72 C de 30 saniye olmak üzere toplam 35 siklus yapılıp 72 C de 10 dakika olacak şekilde PCR programı uygulanarak ikinci ürün amplifiye edildi. Amplifikasyonların kontrolü için, amplifiye edilmiş PCR ürünlerinin her birinden 10 µl alınıp etidyum bromür (0.5 µg/ml) ile boyanmış %1 lik agaroz jele yüklendi. Daha sonra agaroz jel elektroforezi gerçekleştirildi. Jelde ilk amplifikasyon sonrası ürün 409 bazçifti (bp) nde ve ikinci amplifikasyon sonrası ürün 342 bp de band gözlendi. Elde edilen biyotinlenmiş PCR ürününde, nitroselüloz şeritler üzerinde mutasyon noktalarına özgül line prob larla üretici firmanın önerilerine göre ters hibridizasyon yöntemiyle mutasyon varlığı araştırıldı. Line prob lardaki HBV polimeraz, sokak tipi (wild type) ve lamivudin direnci ile ilişkili direnç kodonları (180 ve 204) kolorimetrik olarak görüntülenerek değerlendirildi Lamivudin Tedavisi Alan Kronik Hepatit B Olgularında Inno-Lipa HBV DR Yöntemi ile Saptanan YMDD Motif Değişiklikleri BULGULAR Çalışmaya dahil edilen 20 olguya ait örneklerin 12 (%60) sinde lamivudin direncine ait YMDD motif değişikliği tespit edilmiştir. Motif değişikliği olan 12 HBV-DNA örneğinin 11 (%91.6) inde YMDD değişikliği ve sokak tipi kombinasyonu birlikte bulunmuştur. YMDD + YVDD kombinasyonu altı örnekte belirlenirken YMDD + YIDD kombinasyonu sadece bir örnekte belirlenmiştir. YMDD + YVDD + YIDD karma kombinasyonu ise dört örnekte saptanmıştır. Motif değişikliği olan 12 HBV-DNA örneğinin 8 (%66.6) inde, YMDD değişikliği ile birlikte L180M değişikliğinin mevcut olduğu izlenmiştir. Bunlardan yedisi YVDD değişikliği ile birlikte iken, bir örnek YVDD olmaksızın YIDD değişikliği ile birliktedir. YMDD + YVDD + YIDD karma kombinasyonlarının üçünde L180M değişikliğinin eşlik ettiği tespit edilmiştir. Çalışmamızda YMDD motif değişikliği saptanan 12 hastanın örtüşen (overlapping) HBsAg deki aminoasit ve YMDD motif değişiklikleri Tablo I de özetlenmiştir. TARTIŞMA Lamivudin, kronik hepatit B tedavisinde potansiyel bir tedavi stratejisi olarak 1998 yılından bu yana kullanımdadır. HBV ye karşı seçici ve potansiyel etkisi ile kronik HBV enfeksiyonu tedavisinde çok önemli bir kilometre taşı olmuştur 7. Bunda, lamivudinin hepatit B ye karşı kuvvetli ve süratle gelişen antiviral etkisinin yanı sıra ciddi yan etkilerinin olmaması ve kullanım kolaylığı da etkilidir 8. Lamivudin şu ana kadar, en emniyetli nükleozid analoğu olmasına karşılık, yanıt kaybı ve histolojik progresyon ile neticelenen direnç Tablo I. YMDD Motif Değişikliği Tespit Edilen Hastalarda YMDD Motif ve Örtüşen HBsAg deki Aminoasit Değişiklikleri L180M Hasta no YMDD motifi değişiklikleri mutasyonu HBsAg mutasyonu değişiklikleri 1 YMDD + YVDD - I195M 2 YMMD + YVDD + YIDD + I195M + W196L 3 YMDD + YVDD + I195M 4 YMDD + YVDD + YIDD + I195M + W196L 5 YMDD + YVDD + I195M 6 YMDD + YIDD + W196L 7 YMDD + YVDD + YIDD + I195M + W196L 8 YMDD + YVDD - I195M 9 YMDD + YVDD + YIDD - I195M + W196L 10 YVDD + I195M 11 YMDD + YVDD + I195M 12 YMDD + YVDD - I195M 448 Arslan U, Ural O, Fındık D. gelişimi en önemli sorundur. Lamivudin direncine yol açan mutasyonlar, genellikle revers transkriptazın C bölgesinde yer alan YMDD (Y: tirozin, M: metiyonin, D: aspartik asit, D: aspartik asit) motifindedir. YMDD mutasyonlu olgularda, metiyonin (M) yerine valin (V) (M204V dizayn olarak YVDD) ve/veya izolösin (I) (M204I dizayn olarak YIDD) ile yer değiştirmiş şekilde görülür. YMDD mutasyonları ayrıca B bölgesinde yer alan L180M gibi kompansatuvar mutasyonlar ile bir arada olabilir 9,10. Lamivudin tedavisi alan bir olguda YMDD mutasyonlarının oranı, birinci yılda %16-32 ve ikinci yılda %47-56 iken, üçüncü yılda %69-75 e ulaşır 11. Lamivudin için genotipik ilaç direnci birkaç yöntem ile bakılabilmektedir. Bunlar DNA dizi analizleri, matriks hibridizasyon, PCR-RFLP (Restriction fragment length polymorphism) ve ticari bir kit olan Line probe assay (LPA) gibi yöntemlerdir. LPA, bir membran şeritte immobilize (mutasyonlara özgü) proba uygulanan hibridizasyon ve PCR amplikasyonu ile ters hibridizasyon gen analizi sağlayan bir yöntemdir 12. Lok ve arkadaşları 6, lamivudin tedavisi alan kronik hepatit B li hastalarda ilaç direncinin takibi için LPA yönteminin, sokak tiplerini ve karma tip mutasyonları tespit etme bakımından dizi analizinden daha duyarlı olduğunu ve kolay uygulanabilir olduğunu ifade etmişlerdir 6. Bu yöntemin en önemli dezavantajı ise, sadece bilinen mutasyonlarla birlikte olan direnci tespit edebilmesidir 12. Bu yöntemi uygulayarak yaptığımız çalışmamızda olguların %60 ında lamivudin direncine ait YMDD motif değişikliği tespit edilmiştir. Motif değişikliği olan 12 HBV-DNA örneğinin 11 (%91.6) inde YMDD değişikliği ve sokak tipi kombinasyonu birlikte bulunmuştur. YMDD + YVDD kombinasyonu altı örnekte belirlenirken, YMDD + YIDD kombinasyonu sadece bir örnekte belirlenmiştir. YMDD + YVDD + YIDD karma kombinasyonu ise dört örnekte saptanmıştır. Aynı yöntemin kullanıldığı diğer bir çalışmada da, YMDD değişikliği ve sokak tipi kombinasyonu birlikteliği 39 olgunun sadece ikisinde bulunmuştur 13. Bu olguların da YVDD + L180M ve sadece L180M şeklinde olduğu ifade edilmiştir 13. Akarsu ve arkadaşlarının 10 inaktif hepatit B taşıyıcılarında YMDD motif değişikliğini araştırdıkları çalışmada aynı yöntem kullanılmış ve 71 anti-hbe pozitif HBV taşıyıcı olgularının 13 ünde YMDD motif değişikliği tespit edilmiştir. On üç hastanın 11 inde YMDD motif değişikliği ile birlikte sokak tipinin varlığı tanımlanmıştır. Çalışmadaki 13 YMDD motif değişikliğinin sekizinde L180M nin eşlik ettiği ve L180M mutasyonu taşıyan olguların hepsinin YVDD motif değişikliği bulundurduğu bildirilmiştir 10. Çin de yapılan bir çalışmada, Liang ve arkadaşları 14 RFLP yöntemi ile 35 olgunun 14 ünde YMDD motif değişikliği tespit etmişler; değişikliklerin dördünün YIDD, altısının YVDD, üçünün YIDD + YVDD ve birinin YIDD + YMDD şeklinde olduğunu belirlemişlerdir. Çin de yapılan diğer bir çalışmada ise, lamivudin tedavisi altındaki olguların 80 inde (%56.3) YMDD mutasyonu saptanmış; bunların da 34 ünün YIDD, 21 inin YVDD, 18 nin YIDD + YVDD, dördünün YMDD + YIDD ve üçünün YMDD + YVDD şeklinde motif değişikliği olduğu ifade edilmiştir 11. Çalışmamızda yedi olguya ait örnekte YVDD + L180M mutasyonu tespit edilmiştir. Yapılan çalışmalarda, YVDD mutasyonuna hemen daima L180M mutasyonunun eşlik ettiği, YIDD tipi mutasyonların ise tek başına da görülebileceği belirtilmektedir 15. Ancak Akarsu 449 Lamivudin Tedavisi Alan Kronik Hepatit B Olgularında Inno-Lipa HBV DR Yöntemi ile Saptanan YMDD Motif Değişiklikleri ve arkadaşlarının 10 yaptığı çalışmada olduğu gibi bizim çalışmamızda da tek başına YVDD mutasyonu tespit edilmiştir. L180M ve YVDD mutasyonlarının, lamivudin direncini artırmada sinerjik etki gösterdiği ifade edilmektedir 15. Bu nedenle tek başına YVDD belirlediğimiz olgulara ileride L180M mutasyonunun eşlik edeceği düşüncesindeyiz. Yapılan çalışmalarda ve bu çalışmada da görüldüğü gibi, lamivudin direnç oranları ve direnç tipleri farklılık göstermektedir. Lamivudine karşı genotipik direnç ile fenotipik yansıması arasında 3-24 ay gibi değişken bir süre mevcuttur. Hastaların fenotipik direnç göstermelerini beklemeden genotipik direncin tespit edilmesi, tedaviye erken dönemde adefovir eklenmesini sağlayarak mutant suş ile enfeksiyon gelişimini önleyebilecektir 15. Bu nedenle lamivudin tedavisi alan kronik hepatit B olgularında, lamivudine karşı gelişen genotipik direncin erken tespit edilmesinin, özellikle hepatosit rezervi azalan hastalarda tedavinin hızlı değiştirilmesi için önemli bir yol gösterici olacağını düşünüyoruz. KAYNAKLAR 1. Özdemir D, Kurt H. Hepatit B virusu enfeksiyonlarının epidemiyolojisi, s: Tabak F, Balık İ, Tekeli E (ed), Viral Hepatit , Viral Hepatit Savaşım Derneği, Ankara. 2. Akarca US. Kronik B hepatiti tedavisi, s: Ustaçelebi Ş, Badur S, Abacıoğlu H (eds), Uluslararası Katılımlı I. Ulusal Viroloji Kongresi, Konferanslar ve Bildiriler Kitabı. 2003, Öncü Basımevi, Ankara. 3. Beşışık F. Kronik B hepatiti tedavisinde nükleozid analogları, s: Tabak F, Balık İ, Tekeli E (eds), Viral Hepatit , Viral Hepatit Savaşım Derneği, Ankara. 4. Liaw YF. The current management of HBV drug resistance. J Clin Virol 2005; 34(Suppl 1): Zoulim F. Detection of hepatitis B virus resistance to antivirals. J Clin Virol 2001; 21: Lok ASF, Zoulim F, Locarnini S, et al. Monitoring drug resistance in chronic hepatitis B virus (HBV)-infected patients during lamivudine therapy: evaluation of performance of Inno-Lipa HBV DR assay. J Clin Microbiol 2002; 40: Bozdayı AM. Hepatit B virus infeksiyonlarında antiviral ilaç direnci, s: IV. Ulusal Moleküler ve Tanısal Mikrobiyoloji Kongre Kitabı. 2006, Ankara Mikrobiyoloji Derneği, Ankara. 8. Çakaloğlu Y. Hepatit B tedavisi: kronik hepatit dışı indikasyonlar, s: Ustaçelebi Ş, Badur S, Abacıoğlu H (eds), Uluslararası Katılımlı I. Ulusal Viroloji Kongresi, Konferanslar ve Bildiriler Kitabı. 2003, Öncü Basımevi, Ankara. 9. Yuen MF, Kato T, Mizokami M, et al. Clinical outcome and virologic profiles of severe hepatitis B exacerbation due to YMDD mutations. J Hepatol 2003; 39: Akarsu M, Şengönül A, Tankurt E, et al. YMDD motif variants in inactive hepatitis B carriers detected by Inno-Lipa HBV DR assay. J Gastroenterol Hepatol 2006; 21: Li D, Gu HX, Zhang SY, et al. YMDD mutations and genotypes of hepatitis B virus in Northern China. Jpn J Infect Dis 2006, 59: Sönmez E. Antiviral direnç monitorizasyonu ve klinik yararı. Klimik Derg 2001; 14: Alvarado-Esquivel CA, de la Ascensión Carrera-Gracia M, Conde-González CJ, et al. Genotypic resistance to lamivudine among hepatitis B virus isolates in Mexico. J Antimicrob Chemother 2006; 57: Liang WF, Yang DH, Shen YH, Xie YJ, Zhao NF. Types and emergence time of YMDD motif mutation in hepatitis B virus polymerase gene during lamivudine treatment. Zhonghua Gan Zang Bing Za Zhi 2003; 11: Eyigün CP. Hepatit B virüsü mutasyonlarının klinik önemi ve tedaviye etkileri, s: Tabak F, Balık İ, Tekeli E (ed), Viral Hepatit , Viral Hepatit Savaşım Derneği, Ankara. 450
Similar documents
View more...
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks