Please download to get full document.

View again

of 21
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Elektromanyetik spektrum

Category:

Literature

Publish on:

Views: 30 | Pages: 21

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
UZAKTAN ALGILAMA SİSTEMLERİ Doç. Dr. Naci YASTIKLI İstanbul 2014 Elektromanyetik spektrum Elektromanyetik spektrum, ışık hızı ile hareket eden dalga boyu nanometrelerden kilometrelere kadar uzanan sürekli
Transcript
UZAKTAN ALGILAMA SİSTEMLERİ Doç. Dr. Naci YASTIKLI İstanbul 2014 Elektromanyetik spektrum Elektromanyetik spektrum, ışık hızı ile hareket eden dalga boyu nanometrelerden kilometrelere kadar uzanan sürekli enerji ortamıdır 1 Uzaktan Algılama Bileşenler A) Enerji Kaynağı B) Işınım ve Atmosfer C) Hedef ile Etkileşim D) Enerjinin Algılayıcı Tarafından Kayıt Edilmesi E) Verinin İletimi, Alınması, ve İşlenmesi F) Yorumlama ve Analiz G) Uygulama Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Algılama sistemleri ile cisimlerden yansıyan enerjinin toplandığı kaydedildiği taşıyıcılardır Uzaktan Algılama da kullanılan platformlar Yer bazlı taşıyıcı platformlar: 50 m ye kadar Hava bazlı taşıyıcı platformlar: 50 km ye kadar Uzay mekiği: km Uzay istasyonu: km Uydular Alçak yörüngeli uydular: km Alçak yörüngeli uydular: yaklaşık km Yüksek yörüngeli uydular: km Taşıyıcı Platform görüntü kalitesi ile görüntü kapsama alanı büyüklüğüne etkiler 2 Taşıyıcı platformlar Yer bazlı taşıyıcı platformlar Genellikle havadaki, uzay mekiği yada uydulardan kaydedilen verilerin doğrulanması amacıyla bilgi toplanmasında kullanılır Bu platformlar sabit istasyonlar şeklinde olabileceği gibi k araçlarında da taşınabilir Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Yer bazlı taşıyıcı platformlar Atmospheric Radiation Measurement (ARM) The ARM Climate Research Facility, a DOE scientific user facility, provides the climate research community with strategically located in situ and remote sensing observatories designed to improve the understanding and representation, in climate and earth system models, of clouds and aerosols as well as their interactions and coupling with the Earth s surface. 3 Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Yer bazlı taşıyıcı platformlar The AERONET (AErosol RObotic NETwork) program TThe AERONET (AErosol RObotic NETwork) program is a federation of ground-based remote sensing aerosol networks established by NASA and LOA-PHOTONS (CNRS) and is greatly expanded by collaborators from national agencies, institutes, universities, individual scientists, and partners. AERONET collaboration provides globally distributed observations of spectral aerosol optical Depth (AOD), inversion products, and precipitable water in diverse aerosol regimes. Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Hava bazlı taşıyıcı platformlar Sıcak Hava Balonu: 6 km ye kadar Zeplin İnsansız hava aracı Helikopter Alçak irtifalı uçaklar 9 km Yüksek irtifalı uçaklar 21 km 4 Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Uzay mekiği İlk defa 1981'de NASA tarafından kullanılmaya başlanan uzay araçlarıdır. Amacı uzaya gönderilen aracın tekrar tekrar kullanılarak maliyetini azaltmaktır Columbia Uzay Mekiği ( kazada tahrip oldu) Challenger Uzay Mekiği ( kazada tahrip oldu) Discovery Uzay Mekiği ( ) Atlantis Uzay Mekiği ( ) Endeavour Uzay Mekiği ( ) Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Uzay istasyonu Uzay boşluğunda insanların konaklaması ve çalışması için hazırlanan platformdur Uzay istasyonları, uzayda uzun süre kalmanın organizma üzerindeki etkilerini araştırmak için kullanıldıkları gibi ağırlıksız ortamda çeşitli bilimsel deneyler yapmak için de uygun bir mekân sunarlar İlk uzay istasyonu, Uzay Yarışı döneminde yörüngeye fırlatılan SSCB'ye ait Salyut 1'dir. SSCB uzaya yedisi Salyut serisinden, biri Mir olmak üzere sekiz uzay istasyonu göndermiştir ABD'nin uzay istasyonu Skylab, 1970'li yıllarda kullanılmıştır. Skylab Projesi'nde üç astronattan oluşan üç mürettebat grubu, zamanın uzayda kalma rekorunu kırmışlardır. Sovyetler Birliği'nin mali sıkıntıları dolayısıyla 1996 yılında tamamlanabilen Mir uzay istasyonunun 23 Mart 2001 tarihinde atmosfere girip yanması sağlanarak görevine son verildi. Skylab 4 SL-2, SL-3 ve SL-4 kod adlarını taşıyan bu insanlı uzay uçuşları 25 Mayıs 1973'te bir Saturn IB roketiyle uzaya fırlatılan ekiple başlamıştır. 28 Temmuz 1973'te başlayan SL-3 uçuşu 59, 16 Kasım 1973'te başlayan SL-4 uçuşu da 84 gün sürdü. Son ekip 8 Şubat 1974'te Dünya'ya döndü 5 Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Uzay istasyonu Uzaya gönderilen en büyük istasyon, çeşitli ulusların işbirliği içinde inşa ettikleri Uluslararası Uzay İstasyonu olmuştur yılında yörüngede inşaatı başlanan UUİ'nun yapımı 2011'de tamamlandı. İstasyonun 2020 yılına kadar görevine devam etmesi plânlanmıştır Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Uydular Kütlelerine göre Büyük uydular: ağırlığı 1 tondan fazla (Hubble, Türksat 3A) Orta boy uydular: 500 kg - 1 ton (THEOS) Mini uydular: 100 kg - 500kg (Göktürk -II) Mikro uydular: 10 kg kg (UoSAT-1) Nano uydular: 1 kg 10 kg (Delfi C3) WorldView-3 Piko uydular: 0,1kg - 1kg ( TÜpSAT1) On August 13, 2014, DigitalGlobe launched Femto uydular: ağırlığı 0,1 kg dan az WorldView-3 into orbit Kullanım amaçlarına göre 31 cm pankromatik 1.24 m multispektral Askeri amaçlı uydu sistemleri Haberleflme amaçlı uydu sistemleri Meteoroloji uydu sistemleri Navigasyon amaçlı uydu sistemleri Uzaktan algılama (yeryüzü gözlem) amaçlı uydu sistemleri Uzay araştırma uydu sistemleri Yörüngelerine göre Alçak yörüngeli uydular: km Alçak yörüngeli uydular: yaklaşık km Yüksek yörüngeli uydular: km 6 Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Ekvatoral yörüngeye sahip uydular Yörüngeleri ekvator düzlemi içinde kalan uydu sistemleridir. Bu tip uyduların ekvatoral yörüngeye oturtulması için ekvatora yakın bir yerden (örn. Güney Amerika da Ekvatora yakın bir konumda bulunan Fransız Guyanası) fırlatılması gerekir. Genelde alçak veya orta yükseklikte yörüngeye sahip olan bu sistemler çok tercih edilmemektedir. Kutupsal yörüngeye sahip uydular Kutupsal yörüngeli uydular, Dünya nın etrafında dairesel yönde hareket ederken diğer yanda Dünya da dönmekte olduğundan uydunun her yörüngesi Dünya nın farklı bölgelerini gözlemlerler. Diğer bir deyişle kutupsal yörüngeli uydular, Dünya yı şeritler halinde tarar ve birkaç yörünge sonrasında yeryüzünün büyük bir bölümüne ait verileri algılarlar. Kutupsal yörüngeli uydular ile yeryüzünün tamamı her 14 günde bir kapsanmaktadır. Daha çok keşif ve çevresel izleme çalışmalarına yönelik kullanılan bu tip uydulara örnek olarak LANDSAT, SPOT, TIROS_NOAA, vb. bir çok uydu sistemi verilebilir. Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Jeosabit ve Jeosenkronize Uydular (GEO) Jeosabit ve Jeosenkronize uydu terimleri bazı kaynaklarda eş anlamlı olarak ifade edilmelerine karşın Jeosabit uydular Jeosenkronize uyduların özel bir durumudur. Jeosenkronize terimi sadece yörünge periyodunu, Jeosabit terimi ise yörüngenin biçimini ve yönünü belirtmektedir. Diğer bir ifade ile Dünya nın dönüşü ile senkronize olsa da bir uydu oldukça eliptik ve/veya ekvatora göre eğimlendirilmiş olabilir. Jeosenkronize uydu: Dönüş periyodu Dünya nın dönüş hızına eşit hıza sahip uydu. Jeosabit uydu: Dairesel ve direkt Dünya nın ekvator düzleminde yer alan ve böylelikle Dünya ya göre sabit konumda olan uydu, diğer bir deyişle Dünya ya göre yaklaşık sabit konumda bulunan uydu. Jeosabit (GEO) uydular direkt ekvator düzleminde yeryüzünden yaklaşık km yüksekliğe yerleştirilmektedir ve bu nedenle kapsama alanları çok geniş olduğundan yeryüzünü 3-4 uydu ile tümüyle kapsayabilirler. Bu tip uyduların yörüngesel deviri Dünya nın dönüş periyoduna (bir yıldız günü) eşittir. Dünyanın kendi ekseninde dönüşü 24 saat sürdüğünden uydu, Dünya ile birlikte hareket etmektedir. Diğer bir deyişle GEO uyduları Dünya ile aynı hızda ve yönde dönerek yeryüzüne doğru hep aynı noktaya bakmaktadır. 7 Taşıyıcı platformlar ve yörüngeler Temel Kavramlar 8 Tarama genişliği ve çözünürlük Kaydedici Algılayıcı Dedektör Toplayıcı Açısal açıklık IFOV: Instantenous Field of View (Anlık görüş alanı) Yer Örnekleme Aralığı Ground Sample Distance (GSD) Cisim Tarama genişliği ve çözünürlük Tarama genişliği 9 Tarama genişliği ve çözünürlük Tarama genişliği Aktif ve pasif Pasif Algılama Sistemleri Landsat SPOT Ikonos Aktif Algılama Sistemleri LiDAR SAR 10 Aktif ve pasif Pasif Algılama Sistemleri Landsat SPOT Ikonos Aktif Algılama Sistemleri LiDAR SAR Aktif ve pasif Landsat SPOT Ikonos Aktif Algılama Sistemleri LiDAR SAR Sayısal Yüzey Modeli Sayısal Yükseklik Modeli 11 Kameralar ve tarayıcı sistemler Çerçeve kayıt yapan (Hava Kamera, TV vidikon) Tarama sistemleri algılayıcının hareket doğrultusuna dik doğrultuda dizilmiş (cross-track) whiskbroom tarayıcı algılayıcının hareket doğrultusuna paralel doğrultuda dizilmiş (along-track) pushbroom tarayıcı Isıl (termal) kayıt yapan Kameralar ve tarayıcı sistemler Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Hava Kameraları Dalga boyu 0.3 µm ile 0.9 µm arasında olan elekromanyetik spektrumun ultraviyole, görünür bölge ve yakın kızıl ötesi bölgede kayır yapabilirler Pankromatik, renkli yada yapay renkli fotoğraflar kaydedilebilir Düşey (nadir) yada eğik (oblique) fotoğraflar elde edilebilir Analog kameralar ilk uygulamalarda alçak yörüngeli askeri amaçlı kullanılmışlardır Sivil amaçlı kullanımı ise National Aeronautics and Space Administration (NASA) tarafından Large Format Camera (LFC) Ekim, 1984 Amerikan Uzay Mekiğinde kullanılmıştır. 12 Kameralar ve tarayıcı sistemler Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Kameralar ve tarayıcı sistemler Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Hareket doğrultusuna dik(cross-track) whiskbroom tarayıcı Tarama işlemi görüntünün belirli bir zaman aralığında tek bir seferde değil de nokta (görüntüdeki en küçük alan) nokta tarama yapılır algılayıcının hareket doğrultusuna dik doğrultuda dizilmiş (cross-track) whiskbroom tarayıcıda yeryüzeyinden gelen ışık dönel ayna yardımıyla algılayıcıya yansıtılarak tarama işlemi gerçekleştirilir İlk çok bantlı tarayıcılar (MSS) hareket doğrultusuna dik tarama yapan algılama sistemleri olarak dizayn edilmiştir Bugün hala bu tarama prensibine göre çalışan mevcuttur NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) /AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer )ve Landsat/TM bu tarama prensibine göre veri toplar 13 Kameralar ve tarayıcı sistemler Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Hareket doğrultusuna paralel doğrultuda dizilmiş (along-track) pushbroom tarayıcı Tarama işlemi algılama sistemin hareket doğrultusuna dik olarak yerleştirilmiş detektör dizisi yardımıyla gerçekleştirilir Binlerce detektörden oluşan tarama sistemi algılama sisteminin hareket doğrultusuna paralel olarak yerleştirilmiştir Son yıllarda bu nde Charge-Coupled Devices (CCD) detektörler kullanılmaktadır Bu tarama prensibine göre çalışan ilk algılama sistemi SPOT-HRV sistemidir. Günümüzde yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsü sağlayan bu tarama prensibine göre görüntü kaydını gerçekleştirmektedir IKONOS, OrbView 3 vb. Termal görüntüleme sistemleri Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Isıl (termal) kayıt yapan Elektromanyetik spekrumun infrared aralığında kayıt yapaan algılama sistemleridir Genellikle orta kızıl ötesi MIR (3 µm -5 µm) ile termal kızıl ötesi TIR (8 µm -15 µm) bölgede kayıt yaparlar 14 Termal görüntüleme sistemleri Pasif Algılama Sistemlerinde Görüntü Kaydı Isıl (termal) kayıt yapan Hava tahmini (meteoroloji) Hava tahmini meteoroloji amaçlı Uzaktan algılamanın askeri olmayan ilk uygulamaları için uzaya gönderilen algılama sistemleridir Bu amaçla ABD nin 1 Nisan 1960 yılında uzaya gönderdiği TIROS-1 (Television and Infrared Observation Satellite) ilk meteoroloji amaçlı uydusudur 1966 yılında NASA Applications Technology Satellite (ATS-1) isimli Jeosabit uydu ile yarımküreyi kapsayan yeryüzü ve bulut örtülerini içeren görüntüleri yarım saatte bir kaydetmeye başlamıştır ABD, yılları arasında GOES-1 (Geostationary Operational Enviromenta Satellite), GOES-7, GOES-8 ve NOAA AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) serisi meteoroloji uydularını uzaya göndermiştir Bugün birçok ülke dünya etrafında meteorolojik alayları gözlemlemek için uzaya uydu göndermiştir Bu uyduların ortak özellikleri jeosabit uydu yörüngelerine sahip ollmaları, çok geniş alanları kapsamaları ve buna karşın çok düşük mekansal çözünürlük yada yer örnekleme aralığına (GSD) sahip olmalarıdır. Meteorolojik nin zamansal çözünürlükleri oldukça yüksek olduğundan atmosferik koşulların sürekli olarak izlenmesi ve hava tahminlerinin gerçekleştirilmesine olanak sağlarlar 15 Hava tahmini (meteoroloji) GEOS (Geostationary Operational Environmental Satellite) The GOES (Geostationary Operational Environmental Satellite) serisi algılama sistemleri NASA for the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) için hava tahmini amaçlı geliştirilmiştir GOES serisi son 20 yıldır meteorologlar tarafından hava olaylarının gözlemlenmesi ve tahmini amaçlı başarı ile kullanılmaktadır GOES global hava tahmini uydu ağının bir parçası olarak dünta üzerindeki hava olaylarının izlenmesinde önemli katkılar sağlamaktadır Bu serideki uyduların tamamını yörünge yüksekliği km olup jeosabit yörüngede hareket ederler Bu 1. jenerasyon ve 2. jenerasyon olarak ikiye ayrılmaktadır yılları arasında fırlatılan GEOS-1 den GEOS-7 ye kadar olan algılama sistemleri ilk jenerasyon sistemler olarak isimlendirilmektedir 1994 yılında GEOS-8 ile başlayan 2. jenerasyon 1. jebnerasyona göre çok daha kısa süre aralıklarla (15 dakika) ve yüksek mekansal ve radyonedrik çözünürlüğe sahip görüntü elde edebilmektedir 2. jenerasyon GEOS uydularında görüntü kaydı ve farklı diğer ölçümler için iki farklı algılama sistemi bulunmaktadır Bu nde görüntü kaydı elektromanyetik spektrumun görünür ve kızıl ötesi bölgelerinde kayıt yapmaktadır Kaydedilen görüntülerin radyometrik çözünürlüğü 10 bittir ABD nin GOES-12, GOES-13, ve GOES-15 görevlerini sürdürmektedir Hava tahmini (meteoroloji) GEOS (Geostationary Operational Environmental Satellite) The GOES 8 uydusuna ait bantlar, spektral kayıt aralıkları, çözünürlükleri ve uygulama alanları aşağıda verilmiştir 16 Hava tahmini (meteoroloji) GEOS (Geostationary Operational Environmental Satellite) The GOES 9 uydusun ile kaydedien Ağustos 1995 tarihinde ABD Karolina sahilindeki Felix Kasırgasına ait görüntü Image from the GOES-9 weather satellite of Hurricane Felix in August 1995 Hava tahmini (meteoroloji) NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) ABD NOAA tarafından geliştirilen uydu serisi, güneşle eş zamanlı yörüngeye sahip (sun-synchronous) yaklaşık kutupsal yörüngede hareket eden ve üzerlerinde AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) isimli algılama sistemini taşıyan uydu sistemleridir Bu uydu sisteminde iki uydu yardımıyla aynı yerin görüntüsü 6 saat aralıklarla kaydedilebilmektedir Bu ikili uydu sistemlerinden ilk uydu ekvator düzleminden sabah saatlerinde kuzeyden güneye doğru geçerken diğeri öğleden sonra geçmektedir Bu AVHRR algılama sistemin tarama genişliği 3000 km olup elektromanyetik spektrumun görünür bölge, yakın, orta ve termal kızıl ötesi bölgede görüntü kaydetmektedir Hava tahmini ve atmosferik olayların izlenmesi dışında deniz yüzeyi sıcaklık haritaları vb. farklı amaçlar içinde kullanılmaktadır 17 Hava tahmini (meteoroloji) NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) ABD NOAA tarafından geliştirilen uydu sistemleri Hava tahmini (meteoroloji) NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) Farklı NOAA AVHRR ile yılları arasında elde edilen görüntüler yardımı ile üretilen dünya deniz yüzeyi sıcaklık haritası Global Sea Surface Temperature acquired from the NOAA/ AVHRR satellite 18 Hava tahmini (meteoroloji) DMSP (Defense Meteorological Satellite Program) ABD tarafından geliştirilen bu uydu serisi ile 3000 km tarama genişliği ve elektromanyetik spektrumun görünür bölge, yakın ve termal kızıl ötesi bölgede 2.7 km mekansal çözünürlüklü görüntü kaydetmektedir Bu nin diğer bir özelliği gece görünür bölgede kayıt yapması ve bu şekilde kent merkezlerinin gece kaydedilebilmesidir Composite image of the Earth at night (created by DSMP images recorded October 1, March 31, 1995) Hava tahmini (meteoroloji) Diğer hava tahmini amaçlı Avrupa Birliği, Meteosat Hindistan, INSAT Rusya, Elektro L Japonya, Himawari yada Geostationary Meteorological Satellite (GMS) sistemleri Himawari Meteosat INSAT Elektro L 19 Hava tahmini (meteoroloji) EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites) Aralarında Türkiye nin de bulunduğu 30 Avrupa birliği ülkesinin oluşturduğu uluslararası bir kuruluştur Meteosat-7,-8, 9 and 10, Metop-A, Metop-B and Jason-2 uydu sistemleri bu organizasyon tarafından işletilmektedir EUMETSAT üye ülkeler Hava tahmini (meteoroloji) EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites) 20 Hava tahmini (meteoroloji) EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites) Hava tahmini (meteoroloji) EUMETSAT (European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites) 21
Similar documents
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks