Please download to get full document.

View again

of 13
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

l Ulusal Cami Mimarisi Sempozqumu

Category:

Short Stories

Publish on:

Views: 0 | Pages: 13

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
l Ulusal Cami Mimarisi Sempozqumu w ll 2-5 EKIM 2012 ~ M~.MAR SiNAN 1. Ulusal Cami Mimarisi SempozQumu Cami Mimarisinde Tasarım 1 ddtürk-islam MiMARiSiNDE YAZILI SÜSLEME VE HADiS KULLANIMI Doç. Dr. Bekir
Transcript
l Ulusal Cami Mimarisi Sempozqumu w ll 2-5 EKIM 2012 ~ M~.MAR SiNAN 1. Ulusal Cami Mimarisi SempozQumu Cami Mimarisinde Tasarım 1 ddtürk-islam MiMARiSiNDE YAZILI SÜSLEME VE HADiS KULLANIMI Doç. Dr. Bekir TATLI Çukurova Üniversitesi ilahiyat Fakültesi ürk islam Mimarisinde Yazının Kullanımı Bilindiği gibi bazı kültür ve medeniyetlerde güzel sanat dallarından bazıları diğerinden daha fazla itibar ve rağbet blj,lur. Sözgelimi, Eski Yunan' da, o cemiyetin politeist karakterine uygun olarak heykeltıraşlık, mimari, musiki ve tiyatro çok gelişmiş olduğu halde, islam medeniyetinde daha çok şiir, hitabet. mimari ve putperestliğe tepki olarak nakkaşlık ve hüsn-i hat [güzel yazı] gelişmiştir. Müslüman sanatkar, bütün gücünü şiire, hitabete, mimariye vermiş; resim zevkini tezhip ve nakışlarla, her biri mücerret bir tablo kadar güzel hatlarla; heykelcilik zevkini de taşlara ve mermerlere bir şiir gibi işlediği motiflerle tatmin etmeye çalışmış ve bugün çağdaş ressamların hayran kaldığı sanat harikalarına ulaşmıştır.ı Bu anlamda yazı, mimarinin ana bölümlerinden biri olarak kabul edilen bezernenin Türk-islam mimarlsinde, özellikle dini mimarlde en çok kullanılan türlerinden biridir.2 Bütün islam milletleri arasında hüsn-i hat, Müslümanların estetik duygularını en üst düzeyde temsil eden bir unsur olarak saygın bir konuma sahiptir.3 islam sanatında figürün, diğer kültürlerin sanallarına kıyasla daha az kullanılması ve yazının ilahi vahyi taşıyan bir araç oluşu sebebiyle hat, Müslümanların hayatında önemli bir statüye kavuşmuştur.' Mimari mekanları güzel yazılarta tezyin etme geleneği, bütün islam ülkelerindeki önemini Türk milleti arasında da korumuş ve hat sanatı büyük bir bezemesel düzeye ulaşmıştır. Böylece yazı, kitap sanatında, dini yapıların süslemesinde, büyük bezerne nitelikli kitabelerde ve her çeşit küçük eşyada yani Türk toplum hayatının büyük bölümünde kullanılmıştır.s Belirtmeliyiz ki, Türk-islam mimarisinde eserlere yazı yazma geleneğinin tarihi bir hayli eskilere dayanır. Anadolu'yu fethedip kendilerine vatan yapan Selçuklu Türkleri ve onların varisleri hep bu geleneği devam ettirmişlerdir. Medeni milletler, yazı nın kıymetini çok erken tarihlerde kavramışlar ve ona gereken değeri vermişlerdir. Özellikle taşa, mermere, ahşaba, madeni eşyaya ve çiniye yazılan yazılar, kağıda yazılanlara göre daha uzun ömürlü olma şansına sahiptirler. Bu sebeple, mimari eser yazıları, bir yandan bu eserlerin kimlik belgeleri rolünü oynamakta, bir yandan da o vatan ın tapu tescil belgeleri özelliğini taşımaktadır.6 Bir mimari eserdeki yazıların tamamı, o eserin yapısında gizlenmiş dini, tarihi, kültürel, ekonomik ve sosyolojik etkenleri yansıtan en önemli ve güvenilir belgelerdir. Bu yazılar, kronolojiyi de içerdiğinden, devletlerin ilerleme, duraklama, gerileme ve yıkılma dönemlerini tespit etmeye de yardımcı olabilmektedir.7 Yazı, başlı başına bir sanat olduğu gibi dekoratif sanatların zenginleştirilmesinde ve mimari abidelerde çok büyük bir rol oynamıştır. Abidelerden ve sanat eserlerinden 1 Arvasi, S. Ahmet, Diyalektiğimiz ve Estetiğimiz, s , lstanbul 'Bezeme ı:ııimarin[~ ana bölümüdür' görüşü, 19. yy. Ingiliz eleştirmeni John Ruskin'e aittir. Bkz. Roth, M. Leland, Mimarlığın Oyküsü-Oğeleri Tarihi ve Anlamı, s. 119, çev. Ergün Akça, lstanbul Burckhardt, Titus, Islam Sanatı-Dil ve Anlam, s. 57, çev. Turan Koç, lstanbul2005. 'Kuban, Doğan, Çağlar Boyunca Türkiye Sanatının Anahatları, s. 186, Yapı Kredi Yay.,lstanbul2005; Şahinoğlu, Metin, Anadolu Selçuklu Mimarisinde Yazının Dekoratif Eleman Olarak Kullanılışı, s , Türk Eğitim Vakfı- Sadberk Koç Türk-lslam Kültürü Kaynak Eserler Dizisi 1,lstanbul Kuban, Çağlar Boyunca Türkiye Sanatının Anahatları, s. 99, Yardım, Ali, Alanya Kıtabeleri (Tesbit, Tescil, Tasnif ve Değerlendirme!, s. VII, lstanbul2002. Ayrıca bkz. a.mlf., Amasya Surmalı Minare Camii Kitabeleri, s. 153, Ankara Tüfekçioğlu, Abdülhamit, Erken Dönem Osmanlı Mimarisinde Yazının Kullanımı, ı. 2, Dr. Tezi, Yüzüncü Yıl Üni. SBE. Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Van 1997. Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde / Çağdaş Tasarım ve Teknolojiler yazıyı tamamen çıkaracak olursak, bunların pek fakir bir manzara göstereceği şüphesizdir. Mimarlar yanında hattatlar da büyük abidelerin yazıları için, nesiller boyunca sanatlarını göstermişlerdir. 1 O. yüzyıldan itibaren, her devirde meydana gelen mimari abideler, yazı ile ayrı bir mana ve zenginlik kazanmıştır.s Önemli bir süs unsuru olarak değerlendirilen yazı, 13. yüzyılın ortalarına kadar kitabelerd~ yer alır. Daha sonra portat (taç kapı) ve mihrap kompozisyonların_ga girift bordürler halinde önemli bir yer tutar. Erken örneklerde kgfı ve bitkisel unsurbii karışmayan yazılar hakimken, daha sonra çok katlı etkisi veren arabesk9 zemin üzerinde yer alan yazılar dikkati çeker.ıo Türk-İslam mimarisindeki süslemeler devirden devire ve bölgeden bölgeye bazı değişiklikler arz etmekle birlikte bu süslemelerin en bariz özelliği, tabiatı olduğu gibi taklit eden realizmden şiddetle kaçınılması, nesnelerin soyutlaştırılarak ifade edilmesidir.11 Bu anlamda mimari dekorasyonda/süslemede en çok kullanılan unsurlardan biri şüphesiz ki yazı, diğer bir. ifadeyle hüsn-i hat olmuştur. ız Yapılar, hattatları küçük alanlar üzerine, ağzı sınırlı genişlikteki kamış kalemlerle yazma ve kompozisyonu bir sayfaya sığdırma gibi endişelerden kurtarıp, hayal güçlerini kolaylıkla yansıtacakları mekanlar sunmuşlardır. Hattatlar yazı türlerini mimarlde kullanarak, güzel yazıların kitap sayfalarında ve murakkalarda kaybolmasını önlemişler, insanlığa yazı zevkini ve estetiğini görsel olarak aşılamışlardır.13 Yazı sanatının Türk-İslam mimarisindeki kullanımına geçmeden ewel, genel olarak İslam mimarisindeki durumuna bakmakta fayda vardır. islam Mimarisinde Yazının Kullanımı İslamiyet öncesinde bugünkü İslami toplumlarda mimari olarak sadece çadır ve ağaç dallarından ya da kurutulmuş çamurdan inşa edilen yapılara rastlanırken, İslamiyet'in ortaya çıkmasıyla büyük hamamlar, pazarlar, han lar, köprüler, camiler, minareler, kümbetler, saraylar inşa edilerek yazılarta süslenmiştir. Bu anlamda Müslüman sanatçıların ayetler ve hadislerle bezediği yazı şeritleri, ahşap, mermer, alçı veya çini panoları ve çerçeveleri tezyin etmiş, özellikle dini mimarlde yazı dıştan içeriye olmak üzere taçkapılarda, minare şerefe altı kuşaklarında, kapı ve pencere niş ve alınlıklarında, mimari elemanları birbirine bağlayan yüzeyler üzerinde kuşaklar halinde kullanılmıştır.14 islam mimarisinde yapının kendi unsurları arasındaki ahenkli bütünlüğe estetik açıdan son derece büyük önem verilmiştir. Burada mimari ayrıntılar ve tezyinat, yapının kusurlarını kapatmaya yarayan bir örtü değil, asıl bünyeyi tamamlayan unsurlar olarak işlev görür.15 İslam sanatları içinde, biraz da hat sanatı ve arabesk gibi farklı sanat dallarını bünyesinde barındırmış olmasından dolayı, mimarinin son derece önemli bir konuma sahip olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Mimari yapılar, bir dünya görüşünün ve bu görüşü paylaşan insanların hayalinin en somut bir şekilde tezahür ettiği eserlerdir.16 Yazının islam mimarisinde yer aldığı ilk günden beri, bazen süsleme, bazen başlı başına bir sanat ve bazen de tamamen tarihi önemi olan bir belge niteliği taşıdığı görülmektedir. Böylece mimarlde yer alan yazı başta ma'kıll, muhakkak, cell sülüs, cell ta'lik gibi türleri olmak üzere, gerek süsleme, gerekse işlev açısından sanat tarihi ve diğer alanlar için en önemli malzemeyi oluşturmuştur.17 B Aslana pa, Oktay, Türk Sanatı, s. 391, Remzi Kitabevi, Istanbul Arabesk, hemen hemen tüm Islam ülkelerinde görülen, birbirleriyle kesişen, birbiri içine girip çıkan, geometrik ve çizgisel ögelerden oluşan hat ve eğrilerin meydana getirdiği bir bezerne biçimidir. Bkz. Sözen, Metin Tanyeli, Uğur, Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, s. 24, -Arabes k md., Remzi Kitabevi, lstanbul2005; Tura ni, Adnan, SanatTerimleri Sö+_lüğü, s. 14, Arabesk md., Remzi Kitabevi,lstanbul Oney, Gönül, Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları, s. 23,lşbank Yay., Ankara Çam,lslam'da Sanat Resim ve Mimari, s Ramazanoğlu, Mimar Sinan'da Tezyinat Anlayışı, s Tüfekçioğlu, Erken Dönem Osmanlı Mimarisinde Yazının Kullanımı, i, Taşkıran, Yazı ve Mimari, s. 88; Binous, Jamila vdğ. Akdenizde Islam Sanatı- Erken Osmanlı Sanatı- Beylikterin Mirası, s. XVI, Arkeoloji ve Sanat Yay.,lstanbul2000; Şahinoğlu, Anadolu Selçuklu Mimarisinde Y~zının Dekoratif Eleman ularak Kullanılışı, s Koç, Islam Estetiği, s Koç, age., s Tüfekçioğlu, Erken Dönem Osmanlı Mimarisinde Yazının Kullanımı, 1, 2. Türk-islam Mimarisinde Yazılı Süsleme ve Hadis Kullanımı BekirTATLI islam mimarisi ve yazısı Hindistan, Orta Asya, iran, Mezopotamya, Filistin, Kafkasya, Anadolu, Balkanlar, ispanya, Tunus, Cezayir ve Fas'ı içine alan geniş bir alanda görülmektedir. Daha çok anıtlarda kullanılan kofı yazı Osmanlılarda Mimar Sinan çağına kadar devam etmiştir. Ayrıca kofı, sülüs ve ta'lik yazılar mimarlde en çok kullanılmış olanlardır. Bu ölçülü estetik yazı türlerinin her birinin sanatsal olarak yazılışını kolaylaştıran kendine özgü bir terkip yöntemi vardır. Bu terkip yönteminin ilk unsuru, ruhsal özelliklerin yansıdığı şekil olan ve her an bir hareket ve ifade taşıyan noktadır. Adeta bir tohum gibi olan bu nokta, sanatçının ruhundan aldığı güzellik ve ma haretle büyüyüp gelişerek güzel bir yazı haline gelir. Bu oluşumda yazının dış biçimi onun iskeleti, ruhsal geometrisi de onun ruhu ya da canı gibidir. ıs Yazının kullanımı yalnızca anıttarla sınırlı değildir. islam fethettiği topraklara yerleştikçe, çok geniş bir yazılı kültüre dönüşmüş; söz, düşüncenin ve iletişimin biricik aracı haline gelmiştir. Ancak sözün kutsallığı, çeşitli yazı türlerinin doğal gelişiminin yanı sıra. tümüyle tekil bir Müslüman sanatı olan hat sanatının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Erken islam'da hat~anatını yalnızca yazı olarak ele almamak gerekir, çünkü hat aynı zamanda beraberindeki yardımcı tekniklerle birlikte, kitap sanatı diye bilinen önemli sanat dalının da oluşumundaki en önemli unsurdur.19 Abbasiler dönemine kadar daha ziyade kitabi bir sanat olarak kalan ve tezyinata göre mimarlde daha az kullanılan yazının, bu dönemde mimarlde daha çok kullanıldığını görüyoruz. Bunda da Türklerin Orta Asya'da sahip oldukları mimarlık ve tezyinat bilgilerinin rolü olmuştur. Zira kurmuş oldukları devletlerin mimarlık eserlerinde cell yazıyı kullanmaları, başta camileri olmak üzere, medrese, türbe vb. eserleri bununla tezyin etmeleri bu hususu doğrulamaktadır.2o islam öncesi büyük kültürlerin mabetlerindeki gösterişlilik, Müslüman sanatkarların da camilerini onlarla boy ölçüşecek derecede inşa etmelerine ve süslemelerine neden olmuştur. Başlangıçta mimarlde fazla yer almayan yazı, önce Emevller sonra da Abbasller döneminde artarak kullanılmaya başlamıştır. Özellikle Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu Türklerinin Müslüman olmaları, kendi kültürlerindeki tezyinat anlayışının mimariye yansımasında ve yazı ile süslemenin kaynaşmasında etkili olmuştur. Böylece yazı, sadece bilimsel eserlerde kalmayıp, sosyal hayatın da içine girmiştir. Başta cami olmak üzere medrese, türbe, kervansaray gibi mimariyapıların hemen çoğu kartuş21, madalyon ve kuşaklar halindeki yazılarta süslenmeye başlamıştır.22 Türk-islam mimarisinde yazının kullanımına gelince; Geleneksel Türk sanatında birbirinden farklı dört süsleme türü görülür: 1- Sembolik süsleme 2- Geometrik süsleme 3- Çiçek şeklindeki süsleme 4- Kitabe ve yazı şeklindeki süsleme.23 Konumuz itibariyle bizi burada daha çok ilgilendiren, kitabe ve yazı şeklindeki süslemedir. Taş, tuğla, çini, ağaç, ma den ve tekstil üzerinde yazı, çok önemli bir yer aldığı gibi mimarlde de ön planda gelmektedir. Böylece yazı, Türk sanatının her sahasında en iyi değerlendirilen ve mimariye hayat veren bir unsur olmuştur Taşkıran. Yazı ve Mimari, s Grabar, Islam Sanatının Oluşumu, s , çev. Nuran Yavuz, YKY., lstanbul Günüç, Fevzi, XV.-XX. Yüzyıl Osmanlı Dini Mimarisinde Celi Sülüs Hattı Uygulama ve Teknikleri, s. 19, Dr. Tezi, Selçuk Uni. SBE. Arkeoloii-Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Konya Kartuş, ortasındaki boşluğa yazı yazılan ya da bir simge yerleştirilen, etrafı kabartmalı bitki motifleriyle beze me li küçük çerçevelik veya kitabeliklere verilen isimdir. Bkz. Turani, Sanat Terimleri Sözlüğü, s. 66, Kartuş md.; Sözen Tanyeli, Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, s. 125, Kartuş md. 22 Tüfekçioğlu, Erken Dönem Osmanlı Mimarisinde Yazının Kullanımı, ı. 1, Arseven, Celal Esad, Türk Sanatı, s. 205, Cem Yayın evi, Istanbul Aslanapa, Türk Sanatı, s. 386. Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde /Çağdaş Tasanm ve Teknolojiler islamiyet'e geçtikten sonra Türkler, anıtsal yazıyı özenle geliştirerek biçimsel ve orantısal temeller oluşturmuşlar ve Arap harflerini estetik bir yazı haline getirmişlerdir. Arap sülüs ve celileri, kufi yazı gibi bir süsleme sanatı halinde iken, Türklerin elinde yazının kendisi bir sanat yüksekliğine varmıştır. Bir anlamda Kur'an'ın bir sanat eseri olarak yazılması, istanbul'da ve Türklerle gerçekleşmiştir.25 Türk-isla_m ınimansinde yazının kullanımı hakkında daha ayrıntılı bilgi verebilmek için bu dönemi kendi içerisinde Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemi olarak alt başlıklara ayırmak uygun olabilir. Karahanlılar Devri ( / ): Karahanlılar dönemine ait vesikaların yeterli olmayışı sebebiyle onların kitabi yazıları hakkındaki bilgilerimiz yeterli seviyede değildir. Ancak cami, türbe, minare ve kervansaray gibi mimari eserlerinde gerek tuğla, gerekse pişmiş toprak ve alçı ile yapılan süslemeler içinde kullanılan yazı, Karahanlı dönemindeki yazılar hakkında bilgi sahibi olmamızı kolaylaştırmaktadır. Arslanhan tarafından / tarihlerinde yapılan Namazgah Camii'nin mihrap duvarında, sadeliğin esas olduğu zarif ve güzel bir süsleme vardır. Mihrap nişinin (yuvasının) yukarısındaki alınlıkta Lafzatullah (Allah ism-i şerifil. ism-i Nebi Muhammed (a.s.) ve dört halifenin (Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali) isimlerinin ve bu alınlığın altındaki geniş bordür (kenarlık/pervaz) kısmında ise el-mülkü lillah (Mülk Allah'ındırl ibaresinin tekrar ettiği ma'kıli türde bir yazı görülmektedir.26 Karahan lı mimarisi içinde önemli bir yer tutan türbelerden Özkent'te Celaleddin Hüseyin türbesinin portat (anıtsal giriş kapısıl kemeri cephesinde, dıştan itibaren birinci bordürde kufı bir yazı kuşağı vardır. 12. yüzyıla tarihlenen Şah Fazıl türbesinde 130 metreyi bulan fakat bugüne kadar okunup çözülemeyen yazılar, Türklerin yazı sanatındaki eriştikleri yüksek seviyeyi gösterir. Dış kısmına nazaran son derece süslü olan türbenin iç kısmındaki motiflerle yazının islami bir görüş ve Orta Asya Türk'ünün geleneksel tezyinatının birlikte sergilendiği başarılı bir kompozisyonu oluşturur. Celaleddin Hüseyin'in tarunu Muhammed b. Nasr'a ait olması muhtemel olan başka bir türbede ise, portat yüzeyinin içteki bordüründe bulunan kabartma kitabelerin yanı sıra, dıştaki bordürde, mimarlde kullanılan ilk ce ll sülüs yazı örneğini oluşturan bir yazı kuşağı vardır.27 Gazneliler Devri ( / ): Türk-islam sanat tarihinde ilk büyük Türk devleti olmaları münasebetiyle Gazneliler, mimari, sü~leme ve el sanatları ile bir yandan Selçuklu, diğer taraftan da Hindistan'daki Türk-lslam sanatını hazırlamışlardır. Gazne o devirde hiçbir yerde görülmeyecek şekilde camiler ve saraylarla süslenmişti. Güzel sanatların hemen hepsinde iyi olan Gaznetiter yazı sanatında da ileri seviyedeydiler. Sultan lll. Mesud'a ait yıldız biçimindeki minare üzerinde bulunan kitabelerdeki yazılardan anlaşıldığına göre Gazneli döneminde yazı, Karahanlı döneminde olduğu gibi tezyinatla birlikte ku llanılmaktadır.2b Karahanlılara nazaran daha sönük kalan Gazne türbe mimafısi içinde yer alan ve 419/1028 yılında ölen Aslan Cazib türbesinin kubbe kasnağında kgfı kitabeler vardır. Sivil mimari örneklerinden olan Leşker-i Bazar sarayının taht salonunda, fresklerin bulunduğu kısımda Kur'an-ı Kerim'den muhtelif ayetler kgfı yazı ile yazılmıştır. Bu döneme ait kervansaraylardan olan Ribat-ı Mahi'nin eyvanlarında, tuğladan kesilen parçalarta yapılan yine kgfı kitabe kuşağı bulunur. Netice olarak, Gazneli döneminin cami, türbe, saray ve karvansaray gibi bütün mi man eserlerinde yazılı süsleme kullanıldığı anlaşılıyor Aslanapa. Türk Sanatı, s. 387; Taşkıran, Yazı ve Mimari, s Günüç, XY.-XX. Yüzyıl Osmanlı Dini Mimarisinde Ce li Sülüs Hattı, s_ Günüç, agt., s_ BGünüç, agt., s ; Yetkin, Suut Kema~ Islam Mimarisi, s , Ankara Aslanapa, Türk Sanatı, s_ 387; Taşkıran, Yazı ve Mimari, s. 89. Türk-Islam Mimarisinde Yazılı Süsleme ve Hadis Kullanımı BekirTATLI Büyük Selçuklular Devri ( / ): Selçuklu mimarisinde bina cepheleri çoğu zaman yazı şeklindeki motiflerle doldurulmuştur.30 Selçuklu çağının başından itibaren hat, bezemesel olarak mimariye katılan önemli bir ögedir. Örneğin en eski ulu camilerden biri olan Sivas Ulu Camii'nin tuğla minaresi üzerinde oldukça yüksekte dolanan bir şeritte kgfi üslupta bir ayet -vardır.31 Büyük Selçuklu mimarisinde önemli bir yer tutan Cuma mescidlerinde önceki dönemlerden farklı olarak cell sülüs yazı daha fazla kullanılmıştır. Bu Cuma mescidlerinden 12. yüzyıldan kalan ve Büyük Selçuklu mimarisinin en ilgi çekici camilerinden olan Ardistan Mescid-i Cuması'nda trompların alt kısmında zemini çiçekli bir eel! sülüs yazı kuşağı görülür. Aynı caminin eyvan tonozunun iç kısımlarında da iki sıra halinde yine cell sülüs yazılar vardır. Anlaşılıyor ki, Büyük Selçuklu döneminde eel! sülüs yazı bol bol kullanılırken kgfı yazıdan vazgeçilmemiş, o yine mimarideki yerini almaya devam etmiştir.32 Anadolu Selçukluları Devri ( / ): Bu devir, Türk sanatının Anadolu'da ürünlerini vermeye başladığı dönem olup, Anadolu Selçuklu Devleti'nin güçlü döneminde, Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan göç yolları üzerinde maruz kaldıkları iran, Suriye ve Irak bölgelerinin etkileri, Anadolu'nun yüzyıllar öncesine uzanan kültür ve sanat verileriyle yoğrulmuştur. Orta Asya, i ran, Arap ve Antik dünya ile Bizans'ın bu karma tohumları yer yer açıkça fark edilirken, Selçuklutara özgü yaklaşımlar ve arayışlar kendini güçlü bir şekilde hissettirir.jj Uygurlar, Karahanlılar, Gaznetiter ve Büyük Selçuklulardan gelen maddi ve manevi değerler, Anadolu Selçukluları tarafından da aynı his ve heyecan ile geliştirilmiş ve devam ettirilmiştir. Bu devir mimarisinde yazı büyük bir yer tutar. Anadolu Selçuklu mimarisindeki ilk yazı örneklerini Ani Camii, Diyarbakır Camii ve Bitlis Ulu Camii'nde görürüz. Bunlardan Bitlis Ulu Camii'nin [504/111 O] cephesinde, payeye gömülü kgfı kitabe, yapma kgfı nevinden olup sade zemin üzerine yazılmıştır.34 Ancak Anadolu Selçuklu ları, kofiden çok neshl/cell sülüs yazıyı tercih etmişlerdir. Bununla birlikte farklı bölgelerde inşa edilen eserlerde ma'kıll ve muhakkak yazı türlerine de rastlanır. Bu dönem yapılarında cephe çok belirtilmiş ve ortada yer alan, çevre duvarlarından daha yüksek anıtsal görünüşlü dikdörtgen taş blok halindeki taç kapı, bezerne ve yazı kullanımı açısından ağırlık noktası olmuştur. Yazılar taş üzerine olduğu gibi, mermer, ahşap, çini, tuğla gibi farklı malzemeler üzerine de işlenmiştir. Taş üzerine yazıya, Konya ince Minareli Medrese'nin [658/1260] portalindekini; çini üzerinde yazıya da Konya Karatay Medresesi'nin [649/1251] kubbe içinin kaidesindekini birer örnek olarak gösterebiliriz. Kur'an ayetlerini ve bazı hikmetli cümleleri nakleden, bazen de binanın kimin tarafından yapıldığını/yaptırıldığını bildiren bu yazılar, bezerne karakteri ile dikkati çeker.js Anadolu Selçukluları yazıyı sadece süsleme amacıyla değil, aynı zamanda mesaj veren bir unsur olarak da kullanmışlardır. Bu anlamda Moğol istilasından sonra yazı, dini yaymak amacıyla mimarlde bezerne elemanı olarak önem kazanmıştır. Bu 30 Arseven, Türk Sanatı, s Ödekan, Ayla, -Bezeme ve Simge Olarak Hat-. Selçuklu Çağında Anadolu SanatıiOoğan Kubanl içinde, s. 347, lstanbul ünüç, XV.-XX. Yüzyıl Osmanlı Dini Mimarisinde Geli Sülüs Hattı, s. 24; Yetkin, Islam Mimarisi, s O ney, Gönül, Erken Osmanlı San
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks