Please download to get full document.

View again

of 11
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO

Category:

Entertainment

Publish on:

Views: 7 | Pages: 11

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Tom 13 (XXVIII) Zeszyt 2 Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 Katarzyna Stabryła-Chudzio 1 Katedra Finansów, Wydział
Transcript
Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Tom 13 (XXVIII) Zeszyt 2 Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 Katarzyna Stabryła-Chudzio 1 Katedra Finansów, Wydział Finansów, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Aktualne wyzwania dla wspólnej polityki rolnej Actual challenges for the common agricultural policy Synopsis:. W niniejszym artykule przedstawiono możliwości zmian we wspólnej polityce rolnej po 2013 roku. Zwrócono uwagę na propozycje Komisji Europejskiej będące efektem dyskusji z przedstawicielami wielu dziedzin i środowisk jak również na rezultaty badań innych instytucji. Celem opracowania było przybliżenie różnych stanowisk z położeniem szczególnego nacisku na toczące się negocjacje dotyczące wieloletnich ram finansowych na lata Konieczność sprostania konkurencji państw z całego świata, a także zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego obywatelom Unii Europejskiej przy jednoczesnym poszanowaniu środowiska naturalnego i trosce o zdrowie roślin i zwierząt, należy zaliczyć do priorytetowych wyzwań dla przedstawicieli państw członkowskich UE. Słowa kluczowe: wspólna polityka rolna, dopłaty bezpośrednie, bezpieczeństwo żywnościowe, wieloletnie ramy finansowe na lata Abstrakt. This paper presents the possibility of changes in the Common Agricultural Policy after Attention was drawn to the European Commission's proposals which result from discussions with representatives of various disciplines and backgrounds as well as the results of studies of other institutions. Purpose of the study was to present a variety of positions with a particular emphasis on the ongoing negotiations on the multiannual financial framework for the years 2014 to The need to cope with competition from countries around the world and provide food security for EU citizens while respecting the environment and concern for the health of plants and animals, to be counted as priority challenges facing the representatives of the EU Member States. Key words: common agricultural policy, direct payments, food safety, multiannual financial framework Wprowadzenie W rozpoczętej trzy lata temu debacie i negocjacjach na temat wieloletnich ram finansowych na lata istotne miejsce zajmuje kwestia wspólnej polityki rolnej. Dyskusja na temat znaczenia rolnictwa w Unii Europejskiej toczy się jeszcze dłużej, jednak jej kluczowym elementem jest ostateczne wieloletnie porozumienie finansowe zawarte w pierwszej połowie 2013 roku. Po analizie dotychczasowych dokumentów instytucji unijnych oraz biorąc pod uwagę stanowisko rządu RP w sprawie przyszłości wspólnej polityki rolnej po roku 2013 można wymienić najważniejsze postulaty z przewidywanych działań [Stankiewicz 2010]: - utrzymanie solidarnego charakteru polityki rolnej na szczeblu wspólnotowym, 1 Dr, 79 - podniesienie konkurencyjności rolnictwa w obrębie Unii Europejskiej (w tym modernizacja i przemiany strukturalne na obszarach wiejskich) i w stosunku do krajów trzecich, - zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego w Unii Europejskiej, - ochronę różnorodności biologicznej, - dążenie do zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, - przebudowę systemu płatności bezpośrednich i jego uproszczenie. W niniejszym opracowaniu przedstawiono aktualny stan wspólnej polityki rolnej oraz starano się odpowiedzieć na pytanie, czy od 2014 roku nastąpią istotne zmiany w dotychczasowych uregulowaniach w tym zakresie, czy też rolnictwo w Unii Europejskiej będzie funkcjonowało według obecnie istniejących rozwiązań. Ze względu na bardzo szeroki zakres wybranej problematyki podstawą prowadzonych rozważań są kwestie finansowania polityki rolnej. W artykule skorzystano z publikacji zarówno Komisji Europejskiej jak i ośrodków badawczych, w tym Open Europe. Brytyjska krytyka dotychczasowego systemu Według autorów raportu z instytutu Open Europe, politycy i urzędnicy unijni nie posiadają spójnej i konkretnej wizji dla polityki rolnej w przyszłości. Należy zgodzić się z tezą, że w obecnym systemie wysokość pomocy dla rolnictwa w danym państwie członkowskim ma niewiele wspólnego z zamożnością tego kraju (lub dochodów rolników), a kryterium wysokości plonów w ujęciu historycznym nie stanowi przekonującego punktu odniesienia 2. Chodzi o tzw. I filar wspólnej polityki rolnej, ponieważ w II filarze środki powinny być przekazywane zgodnie z propozycjami Komisji Europejskiej, które łączą dotychczasowe rozwiązania z położeniem większego nacisku na rozwój obszarów wiejskich w zgodzie z ochroną środowiska naturalnego (rys. 1). Zgodnie z funkcjonującymi kryteriami Łotwa otrzymuje 115 funtów dopłat bezpośrednich do jednego hektara (najmniej ze wszystkich państw członkowskich), podczas gdy przeciętny dochód łotewskich rolników to zaledwie 35% średniej unijnej. Z kolei najmniej zamożni w Unii Europejskiej (w wartościach bezwzględnych) litewscy rolnicy zajmują trzecią od końca pozycję w wysokości otrzymywanych dopłat bezpośrednich do jednego hektara. Autorzy proponują pragmatyczne rozwiązanie, które ma doprowadzić do wzrostu efektywności produkcji i pozytywnych skutków środowiskowych, a także do tworzenia nowych miejsc pracy. Propozycja opiera się na następujących założeniach [Horwath i in. 2012]: 1. Zastąpienie dotychczasowych dopłat tzw. dotacjami rolno-środowiskowymi, które po przekazaniu do państw członkowskich według kryterium związanego z biodywersyfikacją będą administrowane na podstawie decyzji władz krajowych. 2. Środki na gospodarczy rozwój obszarów wiejskich powinny być przekazywane dla rolników z najuboższych krajów członkowskich na określony czas. Zasady przyznawania środków powinny być zbliżone do reguł funkcjonowania Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji. 2 Zbieżność stanowisk w zakresie zrównania dopłat bezpośrednich dla rolników we wszystkich państwach członkowskich jest jednym z priorytetów Polski w negocjacjach budżetowych. 80 3. Należy wyodrębnić określoną kwotę na działania w zakresie badań i rozwoju w obszarze rolnictwa, przy czym dystrybucja i zarządzanie tymi środkami będzie zachowana dla Komisji Europejskiej. Rys. 1. Wydatki na wspólną politykę rolną z budżetu UE w 2011 roku Fig. 1. Expenditures on common agricultural policy from the EU budget in 2011 Źródło: obliczenia własne na podst. danych Komisji Europejskiej [Data odczytu: styczeń 2013]. Pierwsza propozycja jest zbyt ogólna, żeby określić jej konsekwencje dla rolników z poszczególnych państw. Wydaje się jednak niewiele różnić od dotychczasowych rozwiązań. W drugim punkcie zawarto interesującą sugestię z punktuu widzenia potencjalnych beneficjentów płatności. W tym wypadku powinnoo się wziąć pod uwagę dwa kryteria tj. PKB na jednego mieszkańca i średni dochód w rolnictwie. Zaczerpnięcie zasad z Funduszu Globalizacyjnego jest warte rozważenia, choć Autorzy musieli jużż znać propozycje Komisji Europejskiejj dotyczące wieloletnich ram finansowych, gdzie pojawiła się koncepcja włączenia rolników do grupy korzystających z omawianego funduszu. Środki byłyby przeznaczone na wzrost konkurencyjności gospodarstw rolnych lub na założenie zupełnie nowej działalności. Trzeci element powinien zostaćć rozważony jako rozwiązanie niezbędne, przyjęte niezależnie od tego, jakie jeszcze zostaną wprowadzone zmiany. Brytyjski głos w dyskusji jest niezwykle ważny, bowiem pozwala na uchwycenie innego spojrzenia na politykę rolną w stosunku do wizji m.in.. Francji, Polski i państw z południa Europy. Wielka Brytania od momentu wejścia do Wspólnot Europejskich zawsze sprzeciwiała się, aby na wspólną politykę rolną przeznaczać z budżetu wspólnotowego najwięcej środków. Wynikało to przede wszystkim z niewielkich korzyści finansowych dla brytyjskich rolników w tym zakresie. W 1984 roku M. Thatcher wynegocjowała mechanizm korekcyjny na rzecz krajów członkowskich wpłacających do budżetu WE więcej niż z niego otrzymujących (tzw. płatników netto) i spełniających jeszcze dodatkowe warunki. Przyjęte rozwiązanie, przez prawie dwie dekady, dotyczyło jedynie Wielkiej Brytanii, dlatego zostało potocznie nazwane rabatem brytyjskim. W efekcie, wszystkie brytyjskie próby zmniejszenia wydatkóww na WPR spotykają się 81 z żądaniami innych państw dotyczącymi redukcji korzyści finansowych uzyskanych przez Wielką Brytanię w latach 80. ubiegłego wieku. Wraz z wejściem dziesięciu nowych krajów do Unii Europejskiej w 2004 roku wprowadzono ograniczenia w wysokości rabatu brytyjskiego, dlatego obywatele Wielkiej Brytanii coraz wyraźniej oskarżają swoich polityków o nieudolność i brak konstruktywnych rozwiązań w zakresie polityki rolnej. Ponadto, od 2007 roku pojawiły się mechanizmy korekcyjne dotyczące także Niemiec, Austrii, Holandii i Szwecji, a od 2014 roku, do grona korzystających z różnych form rabatów dołączy najprawdopodobniej również Dania [Conclusions 2012]. W konsekwencji nastroje społeczne odzwierciedlają wzrastającą niechęć do Unii Europejskiej jako całości. W tabeli 1 przedstawiono wydatki na politykę rolną z budżetu UE w 2010 roku. Tabela 1. Podział wydatków z kategorii Zasoby naturalne pomiędzy państwa członkowskie w 2010 roku Table 1. Allocation of Natural resources expenditure from the European Union budget for 2010 by Member State Państwo W mln EUR W % DNB Udział państw członkowskich w kategorii Zasoby naturalne ogółem W % ogółu wydatków z budżetu UE przypadających na dane państwo członkowskie Belgia 695,7 0,18 1,24 11,32 Bułgaria 574,0 1,46 1,03 46,95 Czechy 1062,2 0,70 1,90 31,10 Dania 1148,9 0,45 2,06 75,30 Niemcy 6939,8 0,26 12,41 58,69 Estonia 179,7 1,16 0,32 22,24 Irlandia 1713,7 1,33 3,07 82,96 Grecja 2916,5 1,32 5,22 50,73 Hiszpania 7038,3 0,65 12,59 53,36 Francja 9854,9 0,47 17,63 75,20 Włochy 5731,5 0,35 10,25 60,35 Cypr 72,8 0,39 0,13 40,90 Łotwa 284,4 1,45 0,51 33,71 Litwa 544,1 1,74 0,97 33,97 Luksemburg 57,9 0,17 0,10 3,73 Węgry 1420,1 1,29 2,54 38,91 Malta 22,1 0,35 0,04 19,66 Holandia 1119,9 0,18 2,00 52,18 Austria 1351,2 0,44 2,42 74,18 Polska 3690,3 0,93 6,60 31,22 Portugalia 1258,6 0,77 2,25 28,74 Rumunia 1435,7 1,02 2,57 61,95 Słowenia 207,4 0,55 0,37 27,44 Słowacja 676,5 0,92 1,21 35,51 Finlandia 908,2 0,45 1,62 69,35 Szwecja 1061,5 0,26 1,90 64,48 Wielka Brytania 3940,9 0,22 7,05 58,42 UE 55906,7 0,43 100,00 50,21 Źródło: opracowanie własne na podst. [EU budget 2011]. 82 W wartościach bezwzględnych najwięcej środków otrzymały Francja, Hiszpania, Niemcy, Włochy i Wielka Brytania. Zaskoczenie mogą budzić dane z ostatniej kolumny, według których Wielka Brytania otrzymuje prawie 60% środków na wspólną politykę rolną w stosunku do środków otrzymanych ogółem, co oznacza, że wspieranie rolnictwa jest głównym elementem pomocy finansowej ze strony Unii Europejskiej. Jednak odnosząc wysokość wydatków do dochodu narodowego brutto Wielka Brytania znajduje się na czwartym miejscu od końca wśród wszystkich państw Unii Europejskiej, dlatego też, w opinii brytyjskich polityków i obywateli, otrzymywane korzyści wydają się nie rekompensować w dostatecznym stopniu wpłat Wielkiej Brytanii do budżetu unijnego. Instytucje Unii Europejskiej w obliczu nowych wyzwań dla polityki rolnej W obliczu koniecznych zmian w funkcjonowaniu wspólnej polityki rolnej rozpoczęto pogłębioną dyskusję na temat przyszłości rolnictwa w Unii Europejskiej, która składała się z następujących elementów [La PAC à l horizon ]. - debaty przeprowadzonej przez Komisję Europejską, w której wzięło udział 5600 respondentów zakończonej międzynarodową konferencją, - dyskusji Rady UE podczas czterech kolejnych prezydencji, - raportu Parlamentu Europejskiego na temat unijnej polityki rolnej po 2013 roku, - opinii Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Publiczna debata na temat reformy wspólnej polityki rolnej rozpoczęła się w kwietniu 2010 roku, a w listopadzie Komisja Europejska opublikowała komunikat Wspólna polityka rolna do 2020 roku. W 2011 roku debata o polityce rolnej była powiązana z przygotowaniami dokumentów dotyczących wieloletnich ram finansowych Unii Europejskiej na lata (tab. 2 i 3). Przewiduje się, że ostateczne rozstrzygnięcia zapadną w 2013 roku po ustaleniach Parlamentu Europejskiego i Rady UE. Tabela 2. Finansowanie wspólnej polityki rolnej w latach propozycje z 2011 roku (w mld EUR) Table 2. Financing of the common agricultural policy propositions of the year 2011 (billion euro) Działania Kwoty I filar dopłaty bezpośrednie i wydatki związane z rynkiem rolnym 317,2 II filar rozwój obszarów wiejskich 101,2 Razem filar I i II 418,4 Bezpieczeństwo żywności 2,5 Osoby najuboższe, wykluczone 2,8 Rezerwa na wypadek kryzysów w sektorze rolnym 3,9 Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji 2,8 Badania i innowacje związane z bezpieczeństwem żywności, ochrona środowiska i trwałym wzrostem gospodarczym Razem kategorie dodatkowe 17,1 SUMA 435,5 Źródło: [A budget 2011]. 5,1 83 Tabela 3. Wydatki z budżetu Unii Europejskiej w latach w obrębie kategorii 2 Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne Table 3. Expenditure from the European Union budget for the years in the area of heading 2 Sustainable growth: natural resources Rodzaj wydatków Wydatki związane z rynkiem i dopłaty bezpośrednie Pozostałe wydatki z I filaru i II filar Razem Źródło: [Conclusions 2012]. Wyzwania wspólnej polityki rolnej do 2020 zostały podzielone na trzy grupy: 1. Gospodarcze bezpieczeństwo żywności, wahania cenowe, kryzys ekonomiczny. 2. Środowiskowe ograniczenie emisji dwutlenku węgla, przeciwdziałanie erozji gleby, podnoszenie jakości wody i powietrza, biodywersyfikacja. 3. Terytorialne rozwój obszarów wiejskich, zróżnicowanie działalności gospodarczej na terenach wiejskich. Od 2014 roku wysokość dopłat bezpośrednich powinna być skorelowana z zakresem usług świadczonych przez rolników (np. związanych z ochroną środowiska naturalnego), a także powinna zostać powiązana z funkcją redystrybucyjną jako pomocą dla uboższych rolników. Dodatkowo środki finansowe muszą być skierowane na tereny o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Jeśli chodzi o unijne rynki rolne i rozwój obszarów wiejskich, to przyszłe działania powinny zmierzać do podnoszenia konkurencyjności i innowacyjności, w tym modernizacji gospodarstw i przedsiębiorstw rolno-spożywczych w celu sprostania globalnym wyzwaniom handlowym (tab. 4). Tabela 4. Kierunki wspólnej polityki rolnej po 2013 roku Table 4. Future of the common agricultural policy after 2013 WZMOCNIENIE KONKURENCYJNOŚCI - innowacyjność, transfer wiedzy, zarządzanie ryzykiem, współpraca w zakresie dostarczania żywności (promowanie żywności, projekty pilotażowe) TRWAŁY WZROST GOSPODARCZY WIĘKSZA SKUTECZNOŚĆ - ochrona środowiska, przestrzeganie zasady wzajemnej zgodności, efektywność w wydatkowaniu środków, badania i innowacje - konkretyzacja celów, redystrybucja (wzmocnienie wsparcia dla małych gospodarstw, młodych rolników i małych przedsiębiorstw), uproszczenie działań Źródło: [Data odczytu: listopad.2011]. Większość uczestników podjętej debaty zgodziło się, że polityka rolna powinna być nadal realizowana na szczeblu wspólnotowym, nie należy osłabiać jej działania pozostawiając strukturę dwufilarową, co sprowadza się do [La PAC à l horizon ]: 84 - zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego (pod względem ilościowym i jakościowym) dla obywateli UE w perspektywie długoterminowej przy jednoczesnym zadbaniu o środowisko naturalne, w tym m. in. o jakość wody i gleby, zdrowie, wprowadzanie odnawialnych źródeł energii i prawidłową hodowlę zwierząt gospodarskich (w tym właściwe traktowanie zwierząt), - podkreślenia, że rozwój obszarów wiejskich dotyczy w równym stopniu czynnika ludzkiego co środowiskowego, zatem trzeba położyć nacisk na konkurencyjność i innowacyjność sektora rolnego, zapewnienie miejsc pracy w rolnictwie i poza nim przy jednoczesnym stworzeniu odpowiedniej infrastruktury, co w efekcie przeciwdziałałoby wyludnianiu się terenów rolniczych. Na podstawie zgromadzonych uwag, w listopadzie 2010 roku Komisja Europejska przedstawiła komunikat, w którym zamieszczono trzy warianty do dalszego rozważenia (tab. 5). Oprócz opisu bieżącej sytuacji w rolnictwie w Unii Europejskiej i na świecie, a także koniecznych zmian, zwrócono uwagę, że wszystkie informacje powinny być prezentowane w sposób zrozumiały i przejrzysty dla obywateli tak, żeby mogli poznać ideę WPR pod kątem również własnych korzyści. W dokonanej analizie WPR można znaleźć następujące tezy [Komisja 2010]: 1) opłacalność produkcji żywnościowej jest nadal priorytetem, przy czym należy pogodzić względy ekonomiczne ze środowiskowymi, 2) dopłaty bezpośrednie można utrzymać, jeżeli zmieni się koncepcję ich redystrybucji poprzez wprowadzenie obiektywnych kryteriów (wysokość dopłat uzależniona od dochodów rolniczych i traktowana jako dodatek, a nie podstawa egzystencji; dopłaty traktowane jako wsparcie dla tzw. czynnych rolników; maksymalny limit dopłat w zależności od wielkości produkcji), 3) powinno się w większym stopniu stosować podejście oparte na rezultatach, 4) instrumenty rynkowe trzeba zachować, ale w sposób uproszczony, ukierunkowany na wydajność i racjonalność gospodarowania. Pierwszy wariant wydaje się być zbyt zachowawczy, ponieważ nie proponuje się tutaj zasadniczych zmian w stosunku do obecnego systemu. W obecnej sytuacji najciekawszy jest wariant drugi, który pozwala na stopniowe, ale zarazem widoczne wprowadzanie nowych rozwiązań. Propozycja trzecia jest najbardziej radykalna, jednak brakuje w niej konstruktywnych działań i oceny skutków jej wprowadzenia dla poszczególnych państw i Unii Europejskiej jako całości. Nie można również zapominać, że konieczność zmniejszania różnic między państwami członkowskimi i regionami jest podstawowym celem unijnej polityki spójności, czyli połączenie działań w zakresie obu rodzajów polityki będzie dodatkowo wprowadzało efekt synergii. Według M. Durousset, polityka regionalna, obok polityki rolnej, stała się ważnym elementem działań wspólnotowych z takich samych przyczyn, jak polityka prowadzona na szczeblu narodowym. Bez zapewnienia prawidłowego rozwoju nie tylko regionom zasobnym, ale także regionom biedniejszym, nie jest możliwa całkowita integracja społeczna i gospodarcza zarówno na terenie jednego kraju jak i grupy państw [Durousset 1992]. 85 Tabela 5. Trzy warianty rozwoju wspólnej polityki rolnej po 2013 roku Table 5. Three development options of the common agricultural policy after 2013 I filar II filar Dopłaty bezpośrednie Instrumenty rynkowe Rozwój obszarów wiejskich I wariant - utrzymanie przy dokonaniu bardziej sprawiedliwego podziału między państwami członkowskimi - utrzymanie przy dokonaniu bardziej sprawiedliwego podziału między państwami członkowskimi i zmianami w ich strukturze, - przygotowanie nowego programu dla małych gospodarstw, - ograniczenie dopłat dla największych gospodarstw przy zapewnieniu im warunków do rozwoju, - struktura płatności byłaby następująca: a) wielkość podstawowa traktowana jako wsparcie dochodu, b) dodatek do działań proekologicznych, c) dodatkowa płatność dla obszarów o szczególnych ograniczeniach naturalnych, d) dobrowolny składnik wsparcia powiązany z produkcją dla określonych sektorów i regionów - rezygnacja z dotychczasowego systemu przy zapewnieniu ograniczonych płatności, - płatności związane z działaniami proekologicznymi oraz dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania Źródło: [La PAC à l horizon ]. - położenie większego nacisku na instrumenty zarządzania ryzykiem, - utrzymanie dokonując zmian w efektywności działania i uproszczenie w funkcjonowaniu II wariant - utrzymanie dokonując zmian w efektywności działania i uproszczenie w funkcjonowaniu III wariant - likwidacja środków rynkowych, ewentualnie z wyjątkiem instrumentów mających zastosowanie w przypadku wystąpienia zakłóceń rynku - przeznaczenie większych środków na wyzwania związane ze zmianą klimatu, biodywersyfikacją, gospodarką wodną oraz energią odnawialną i innowacjami - dostosowanie instrumentów do priorytetów UE i ich uzupełnienie, - przeznaczenie środków na wyzwania związane ze zmianą klimatu, różnorodnością biologiczną, gospodarką
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks