Please download to get full document.

View again

of 459
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH (GENEL TÜRK TARİHİ) ANABİLİM DALI KIRGIZ-MOĞOL İLİŞKİLERİ (IX.-XV. YÜZYIL) Doktora Tezi

Category:

Memoirs

Publish on:

Views: 27 | Pages: 459

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH (GENEL TÜRK TARİHİ) ANABİLİM DALI KIRGIZ-MOĞOL İLİŞKİLERİ (IX.-XV. YÜZYIL) Doktora Tezi Abdrasul İSAKOV Ankara-2014 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL
Transcript
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH (GENEL TÜRK TARİHİ) ANABİLİM DALI KIRGIZ-MOĞOL İLİŞKİLERİ (IX.-XV. YÜZYIL) Doktora Tezi Abdrasul İSAKOV Ankara-2014 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH (GENEL TÜRK TARİHİ) ANABİLİM DALI KIRGIZ-MOĞOL İLİŞKİLERİ (IX.-XV. YÜZYIL) Doktora Tezi Abdrasul İSAKOV Ankara-2014 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH (GENEL TÜRK TARİHİ) ANABİLİM DALI KIRGIZ-MOĞOL İLİŞKİLERİ (IX.-XV. YÜZYIL) Doktora Tezi Abdrasul İSAKOV Tez Danışmanı Prof. Dr. Üçler BULDUK Ankara-2014 ĠÇĠNDEKĠLER - Ġçindekiler....ı - Önsöz. vıı - Kısaltmalar....ıx GĠRĠġ KAYNAKLAR VE YÖNTEM...1 BĠRĠNCĠ BÖLÜM ERKEN DÖNEM KIRGIZ VE PROTO MOĞOL TARĠHĠ (BAġLANGICINDAN VIII. YÜZYILA KADAR) 1. Eski Kırgızlar (Kadim Kırgızlar) Eski Kırgızlar (M.Ö. 201-M.S. VIII. Yüzyıl) Kırgızların Yurdu ve Menşei Meselesi..., Erken Dönem Moğol Tarihi Proto-Moğollar (M.Ö. 209-M.S. VIII. Yüzyıl) Juan-Juanlar Kitanlar Hsi/Hiler (Tatabılar) Tu-yü-hunlar Tatarlar Shih-weiler Kırgız - Proto-Moğol İlişkileri...31 ĠKĠNCĠ BÖLÜM KIRGIZLAR VE MOĞOL KÖKENLĠ HALKLARIN SĠYASĠ TARĠHĠ (IX.-XV. YÜZYIL) 1. Kırgızların Siyasi Tarihi (IX.-XV. Yüzyıl) 1.1 IX. Yüzyılın İlk Yarısındaki Kırgız Devleti Sınırları ve Komşuları Kırgızların Bozkıra Hakim Olması Kırgızların Asya Bozkırına Çıkışının Tarihi Sonuçları IX. Yüzyılın İkinci Yarısındaki Kırgız Devleti Sınırları (Bozkırdaki Bağımsız Kırgız Devleti Sınırları)...51 i 1.5 Büyük Kırgız Derjavası Meselesi Büyük Kırgız Derjavası ile İlgili Olumsuz Görüşler Büyük Kırgız Derjavası ile İlgili Olumlu Düşünenler Kırgızların Ötüken den Yenisey e Dönüşü Kırgızlar Eski Yurtlarında Ajo veya İnal Tabiri Hakkında Kırgız Beylikleri veya Devletçikleri Devri Orman Halkları Kıştımlar Cengiz ve Oğulları Devrinde Kırgızlar Büyük Moğol İmparatorluğu Dönemi Kırgız Tarihi Yuan Dönemi Kırgız Tarihi Yuan Dönemi Kırgız Kıştımları Hongoray Etnik-Politik İttifakı ve Kırgız-Oyrat İttifakı Hongoray Etnik-Politik İttifakı Kırgız-Oyrat Siyasi İttifakı Kırgız Adının Menşei ve Kırgız-Hakas Meseleleri Kırgız Adının Menşei Kırgız-Hakas Meselesi Kırgızların Türkistan a Gelmeleri Meselesi Moğol Kökenli Halkların Siyasi Tarihi Kitanların Siyasi Tarihi Liao Devleti ( ) Karahıtay Devleti ( ) Tatarlar Tatar İsminin Menşei Tatarların Siyasi Tarih Shih-weiler Kon(g)uratlar Kereitler Merkitler Naymanlar ii 2.8 Celayirler Cengiz Han Soyunun Tarihi Moğol Tabirinin Menşei Cengiz Han ın Ortaya Çıkmasından Önceki Moğolların Tarihi (IX.-XII.Yüzyıllar) Cengiz İmparatorluğu Cengiz Han ın Ortaya Çıkışı ve Moğol İmparatorluğu nun Kurulması Cengiz Han ve Onun Fethettiği Topraklar ( ) Ögedey Han ( ) ve Diğer Büyük Hanlar Dört Ulus Tarihi Yuan Hanedanlığı ( ) Altın Orda ( ) Çağataylılar ( ) İlhanlılar ( ) Yuan Hanedanlığı Sonrası Moğolistan ( ) Baarinler Bargutlar Tumatlar Oyratlar Oyrat İsminin Menşei Oyratların Siyasi Tarihi ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KIRGIZ-MOĞOL ĠLĠġKĠLERĠ (IX.-XV. YÜZYIL) 1. Kırgız-Kitan ĠliĢkileri Kırgız-Liao İlişkileri Kırgız-Karahıtay İlişkileri Kırgız-Tatar İlişkileri Kırgız-Shih-wei İlişkileri Kırgız-Kon(g)urat İlişkileri Kırgız-Kereit İlişkileri iii 6. Kırgız-Merkit İlişkileri Kırgız-Nayman İlişkileri Kırgız-Moğol ĠliĢkileri Kırgız-Moğol İlişkileri (IX.-XII. Yüzyıllar) Büyük Moğol İmparatorluğu Dönemi Kırgız-Moğol İlişkileri Yuan Dönemi Kırgız-Moğol İlişkileri Moğollar Tarafından Kırgızların İmparatorluğun İçlerine Doğru Göç Ettirilmesi Yuan Hanedanlığı Sonrası Kırgız-Moğol İlişkileri Kırgız-Coçi Oğulları İlişkileri Kırgız-Baarin İlişkileri Kırgız-Bargut İlişkileri Kırgız-Tumat İlişkileri Kırgız-Oyrat ĠliĢkileri Kırgızların Diğer Orman Boyları İle İlişkileri Burut Tabiri Hakkında DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KIRGIZ ve MOĞOL SOSYO-EKONOMĠK YAPISI VE ĠLĠġKĠLERĠ (IX.-XV. YÜZYILLAR) 1.Kırgız ve Moğol Ġktisadiyatı Hayvancılık Kırgızlarda Hayvancılık Moğollarda Hayvancılık Kırgız ve Moğollarda Hayvancılık Alanındaki Farklılık ve Benzerlikler At ve Atçılık Kırgızlarda At Moğollarda At Kırgızlarda ve Moğollarda At İle İlgili Benzerlikler ve Farklılıklar.249 iv 1.3. Avcılık Kırgızlarda Avcılık Moğollarda Avcılık Kırgız ve Moğollarda Avcılıkla İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Ziraat Kırgızlarda Ziraat Moğollarda Ziraat Ticaret ve Ulaşım Kırgızlarda Ticaret Moğollarda Ticaret Kırgızlarda Ulaşım Moğollarda Ulaşım Vergi Kırgızlarda Vergi Moğollarda Vergi Sanayi ve Zenaat Kırgızlarda Sanayi Moğollarda Sanayi Kırgız-Moğol Kültürel ĠliĢkileri Kırgız-Moğol İlişkilerini Yansıtan Rivayetler.278 Dil, Yazı ve Sanat Dil Kırgızlarda Dil Moğollarda Dil Kırgız ve Moğollarda Dil Meselesi İle İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Yazı Kırgızlarda Yazı Moğollarda Yazı Takvim Kırgızlarda Takvim Moğollarda Takvim v 2.4.3 Kırgız ve Moğollarda Takvimle İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Sanat Kırgızlarda Sanat Moğollarda Sanat Gündelik Hayat Şehircilik Kırgızlarda Şehir Moğollarda Şehir Çadır Kırgızlarda Çadır Moğollarda Çadır Kırgız ve Moğollarda Çadır İle İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Yemek Kültürü Kırgızlarda Yemek Kültürü Moğollarda Yemek Kültürü Kırgızlar ve Moğollarda Ortak Yiyecek ve İçecekler Giyim Kuşam Kırgızlarda Giyim Kuşam Moğollarda Giyim Kuşam Kırgız ve Moğollarda Giyim Kuşamla İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Kırgız ve Moğollarda Benzer Giyim Adları Din, ĠnanıĢ ve Ritüeller Kırgız ve Moğollarda Din Kırgız ve Moğollarda Din Meselesindeki Benzerlik ve Farklılıklar Kırgız ve Moğollarda Bazı İnanış Örnekleri Kırgız ve Moğollarda İnanışlar İle İlgili Benzerlik ve Farklılıklar Kurban Kırgızlarda Kurban Moğollarda Kurban vi 4.4 Ölüm ve Ölü Gömme Merasimi Kırgızlarda Ölüm ve Ölü Gömme Merasimi Moğollarda Ölüm ve Ölü Gömme Merasimi Kırgız ve Moğollarda Ölü Gömme Merasimindeki Benzerlik ve Farklılıklar Kırgızca ve Moğolca da Ölümle İlgili Ortak Kelimeler Cesedi Ağaca Asma Merasimi Kırgızlarda Cesedi Ağaca Asma Geleneği Moğollarda Cesedi Ağaca Asma Geleneği Kırgız ve Moğollarda Cesedi Ağaca Asma İle İlgili Benzerlik ve Farklılıklar..374 SONUÇ ÖZET SUMMARY KAYNAKÇA EKLER vii ÖNSÖZ Yenisey Kırgızları tarih boyunca Türk kökenli halklar dışında Çinliler, Tibetliler, Sogdular ve Moğollar ile de ilişkiler kurmuşlardır. Tez konumuz, Kırgızların ilişkide bulundukları halklardan biri durumundaki Moğollarla olan, siyasi, sosyal ve kültürel temasları ve karşılıklı etkileşimleri incelemektir. Özellikle, Kırgız- Moğol ilişkilerinin fazla araştırılmamış IX.- XV. yüzyıllar arasındaki dönemi esas alındı. Tez toplamda dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, başlangıcından IX. yüzyıla kadarki Proto-Moğol ve Eski Kırgızların siyasi tarihi üzerinde kısaca duruldu. M.Ö. 201 yılında Hunlara boyun eğmek zorunda kalan Kırgızların daha sonraki yüzyıllarda Yenisey bölgesine göçleri, Juan-Juanlar, Göktürkler ve Uygurlar ile mücadeleleri ele alındı. Yine M.Ö. 209 yılında Hunların egemenliğini tanıyan Tung-hular dan itibaren Proto-Moğollar veya Moğol dilli boy birlikleri olarak bilinen Hsien-piler, Juan-Juanlar, Hiler, Shih-weiler, Kitanlar, Tü-yu-hunlar ve Tatarların IX. yüzyıla kadarki tarihleri hakkında bu bölümde kısaca bilgi verildi. İkinci bölümde, IX.-XV. yüzyıl Kırgız ve Moğol halklarının siyasi tarihi ayrı ayrı ele alındı. Kırgızların Uygurları 840 yılında yenerek Ötüken bozkırına çıkıp doğuya ve batıya yaptıkları seferler, Tang Devleti ile ilişkileri ve Kırgızların tekrar Yenisey havzasına dönüşleri, Cengiz iktidarını tanımaları ve Oyratlar ile ittifakları kronolojik olarak yazıldı. Moğol dilli halkların siyasi tarihi Kitan Devleti tarihi ile başlayıp, ayrı ayrı olarak Tatarlar, Shih-weiler, Kon(g)uratlar, Kereitler, Merkitler, Naymanlar, Celayirliler ve Cengiz Moğollarının, kuzeydeki Baarin, Bargut, Oyrat ve Tumatların tarihi şeklinde kaleme alındı. Üçüncü bölümde, Kırgızlar ile Moğol dilli halkların IX.-XV. yüzyıl siyasi ilişkileri ayrı ayrı ve kronolojik şekilde verildi. Kırgızların Kitanlar, Cengiz Moğolları ve Oyratlar ile kapsamlı ikili ilişkiler gerçekleştirdikleri görüldü. Dördüncü bölümde, Kırgızlar ile Moğolların iktisadi, kültürel ve dini ilişkileri, günlük hayatı üzerinde duruldu. Konargöçerlerin temel ekonomisi olan avcılıktan hayvancılığa, ziraattan sanayiye ve ticarete kadar Kırgızlar ile Moğolların iktisadi ilişkilerini kıyaslama, benzer ve farklı yönlerini öne çıkarma fırsatı yakaladık. Kırgızlar ile Moğolların dilini, yazısını, kullandıkları takvimlerini ve sanatını kültür viii başlığı altında karşılaştırdık. Kırgızlar ile Moğol dilli halkların günlük hayatındaki benzerlik ve farklılıklarını da ayrı ayrı inceledik. Gök Tanrı ya inanan, Şamanî unsurları günümüze kadar yaşatan Kırgızlar ile Moğolların dinini, inanışlarını, kurban ve defin merasimlerini ayrı başlıklar altında topladık. Doktora eğitimim yıllarında her türlü desteğini gördüğüm, gurbette bana babalık ve hocalık eden, tez danışmanım Prof. Dr. Üçler BULDUK a öncelikle teşekkür ederim. Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı hocalarıma da ayrı ayrı teşekkür ederim. Tez yazım sürecinde kesintisiz desteğini hissettiğim eşim Güldana MURZAKULOVA ya da ayrıca teşekkürü borç bilirim. TUBİTAK Bilim Destekleme Kurulu na da maddi desteklerinden dolayı minnettarım. Abdrasul İSAKOV Ankara 2014 ix KISALTMALAR A.g.e.: Adı geçen eser A.g.m.: Adı geçen makale A.g.t.: Adı geçen tez A.Ü. DTCF: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi A.Ü. İFD: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Bkz: bakınız Bur.: Buryatça c.: cilt Çev.: Çeviren Der.: Derleyen DVO RAN : Dalnevostoçnoe Otdelenie Rossiyskoy Akademi Nauk (Rusya Bilimler Akademisi Uzakdoğu Şubesi) Halh.: Halha Moğolcası Haz.: Hazırlayan İA: İslam Ansiklopedisi İCANAS: İnternational Congress of Asian and North African Studies Kalm.: Kalmukça KGNU.: Kırgızskiy Gosudarstvennıy Natsionalnıy Universitet (Kırgız Milli Devlet Üniversitesi) KGPU: Kırgızskiy Gosudarstvennıy Pedagogiçeskiy Universitet (Kırgız Devlet Pedagoji Üniversitesi) Kirgizgosizdat- Kirgizskoe Gosudarstvennoe İzdatelstvo (Kırgız Devlet Basımevi) KKTB: Kırgızdardın Cana Kırgızstandın Tarıhıy Bulaktarı (Kırgızların ve Kırgızistan ın Tarihi Kaynakları) KSİİMK: Kratkiye Soobşeniya İnstituta İstorii Materialnoy Kulturı (Tarih Enstitüsü Maddi Kültür Bildirileri) KTMÜ: Kırgız Türk Manas Üniversitesi MAİKTsA: Mejdunarodnaya Assotsiatsiya Po İzuçeniyu Kul tur Tsentral noy Azii (Uluslararası Merkezi Asya Kültürlerini Araştırma Birliği) x MGT: Moğolların Gizli Tarihi Moğ.: Moğolca Parg.: Paragraf s. : sayfa, sayfalar SA: Sovetskaya Arheologiya (Sovyet Arkeolojisi) SMAE: Sbornik Muzeya Antropologii i Etnografii (Antropoloji ve Etnografya Müzesi Mecmuası) TDK: Türk Dil Kurumu TKAEE: Trudı Kirgizskoy Arheologo-Etnografiçeskoy Ekspeditsii (Kırgız Arkeolojik-Etnografik Saha Araştırmaları Eserleri) TTK: Türk Tarih Kurumu UZ TNİİYaLİ: Uçenıye Zapiski Tuvinskogo Nauçno-İssledovatelskogo İnstituta Yazıka, Literaturı i İstorii (Tuva Dil, Edebiyat ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Mecmuası) vd.: ve diğer vs.: ve saire VGO: Vsesoyuznıy Geografiçeskiy Obşestva (Tüm Sovyet Coğrafya Cemiyeti) Vol.-Volume Yay.: Yayını ZİRGO: Zapiski Russkogo Geografiçeskogo Obşestva Po Otdeleniyu Etnografii (Rus Coğrafya Cemiyeti Etnografya Şubesi Mecmuası) ZSORGO: Zapadno-Sibirskiy Otdel Russkogo Geografiçeskogo Obşestva (Rus Coğrafya Cemiyeti Batı Sibirya Şubesi) xi GĠRĠġ KAYNAKLAR VE YÖNTEM Kırgız-Moğol iliģkileri konusu- günümüzdeki durum dahil- üzerinde fazla çalıģılmamıģ bir alandır. Sadece XVI.-XVIII. yüzyılları kapsayan Kırgız-Cungar iliģkileri hakkında ayrıntılı çalıģmalar bulunmaktadır. 1 Tez konumuz olan IX.-XV. yüzyıl Kırgız-Moğol iliģkileri hakkında birkaç makale ve kitapta bölüm haricinde ayrıntılı çalıģma yoktur. Burada öncelikle tez konumuzla ilgili ana kaynaklar hakkında bilgi vereceğiz ve devamında bu alanda yapılmıģ önemli araģtırmalar üzerinde duracağız. Kaynaklar hakkında bilgi vermeden önce, konuyla ilgili önemli bir ayrıntıyı da belirtmeden geçemeyeceğim. Bilindiği gibi Kırgızlar söz konusu dönemlerde ağırlıklı olarak daha kuzeyde Minusin bölgesinde yaģıyorlardı, Moğollar ise Kırgızlara kıyasla biraz güneyde idiler. Ayrıca, Kırgızların yıldızı IX. yüzyılda parlamıģken, Moğollar XIII. yüzyılda eski dünyayı iģgal ederek kendilerinden söz ettirdiler. Hem coğrafi, hem kronolojik, hem de yayılma alanları itibariyle Kırgızlar ile Moğollar arasındaki farklılıklar, zamanında onlar hakkında yazılıp çizilenler üzerinde de etkili olmuģtur. Zaten yüzyıl olarak da tezimizi geniģ tutmamızın (IX.-XV. yy) en önemli sebeplerinden biri kaynak sıkıntısı idi. Fakat, tez yazım sürecinde Ģahit olduk ki, her ne kadar XIII.-XIV. yüzyıl Moğol kültürü, günlük hayatı, ekonomisi vs. ile ilgili ayrıntılı bilgiler bulunsa da, aynı Ģeylerin yazılmamıģ olmasına rağmen Kırgızlarda da olduğunu, daha sonraki dönemlere ait kaynaklardan ve bazı uygulamaların günümüzde de yaģatılmasından yola çıkarak öğrendik. Tezimizde Kırgızlardan kastedilenin Yenisey Kırgızları ve Moğollardan kastedilenin Yenisey Kırgızları ile temasta bulunan Moğol kabile ve halkları olduğunu baģtan belirtelim. Türklerin ana kaynaklarından olan runik yazıtlar, IX.-X. yüzyıl Kırgız tarihinin de önde gelen kaynaklarından sayılmaktadır. Tezimizde Yenisey-Orhun yazıtlarından 1 A. Abdıkalıkov, Yeniseyskiye Kırgızı v XVII Veke, Frunze 1968; D. Saparaliev, Vzaimootnoşeniya Kırgızskogo Naroda s Russkim i Sosednimi Narodami v XVIII v, BiĢkek 1995; D. Saparaliyev, Etnopolitiçeskaya İstoriya Oşa i Ego Okrestnostey s XVIII do XIX Vekah, BiĢkek Orkun, 2 Malov, 3 KormuĢin 4 ve Aydın ın 5 tercümelerinden istifade ettik. Moğol tarihi açısından ana kaynak mahiyetinde olan Moğolların Gizli Tarihi 6 eserinden yararlandık. Aslında, hem Moğolların Gizli Tarihi nde, hem ReĢidüddin de Türk ve Moğolların tarihlerinin birbirinden keskin hatlarla ayrılamayacağı vurgulanmıģtır. 7 Kırgız ve Moğol tarihi ile ilgili yabancı kaynakların baģında Çin kaynakları gelmektedir. Kuzeydeki konargöçerlerden olan Kırgızlar ve Moğollar hakkında Çinliler ayrıntılı bilgiler yazıp bırakmıģlar. Kırgızlar ile ilgili Çince metinlerden istifade ederken Kırgızdardın Cana Kırgızstandın Tarıhıy Bulaktarı çalıģmasına baģvuruldu. 8 Ayrıca, Çince bilgilerden istifade edilirken Eberhard, 9 Gökalp 10 ve TaĢağıl ın 11 Türkçe, Biçurin, 12 Kyuner 13 ve Suprunenko nun 14 Rusça tercümelerinden faydalandık. XII.-XIV. yüzyıl Kırgız ve Moğol tarihi ile ilgili en kapsamlı bilgi veren kaynak tartıģmasız Ġlhanlı veziri ReĢidüddin in Camiüt-Tevarih eseridir. Eserin üç 2 Hüseyin Namık Orkun, Eski Türk Yazıtları, Ġstanbul S. E. Malov, Pamyatniki Drevnetyurkskoy Pismennosti, Moskova-Leningrad 1951; Eniseyskaya Pismennost Tyurkov, Moskova-Leningrad Ġ. V. KormuĢin, Tyurkskie Eniseyskie Epitafii. Tekstı i İssledovaniya, Moskova 1997; Tyurkskie Eniseyskie Epitafii; Grammatika, Tekstologiya, Moskova Erhan Aydın, Yenisey Yazıtları Nasıl Tarihlendirilebilir?, Turkish Studies, Vol. 7/2 Spring, Ankara 2012, s ; Suci Yazıtı nın Ġlk Satırıyla Ġlgili Yeni Bir Öneri, Turkish Studies, Vol. 7/4, Ankara 2012, s Moğolların Gizli Tarihi, Ankara 2010; Tercümenin sağlıklı çevrildiğini ve olayların daha iyi anlaģılmasını sağlamak, tercümanların düģtüğü notlardan istifade etmek için eserin Rusça tercümelerine de bazen baģvurduk (S. A. Kozin, Sokrovennoye Skazaniye. Mongolskaya Hronika 1240 Goda, Moskova-Leningrad 1941; Sokrovennoye Skazaniye Mongolov-Anonimnaya Mongol skaya Hronika 1240, Elista 1990). 7 Ġsenbike Togan, Çinggiz Han ve Moğollar, Türkler, c. VIII, Ankara 2002, s Kırgızdardın Cana Kırgızstandın Tarıhıy Bulaktarı, c. 2, BiĢkek Wolfram Eberhard, Çin in Şimal Komşuları, Ankara 1996; Çin Tarihi, Ankara Cevdet Gökalp, Göktürk Devletinin Kuruluşundan Çingiz in Zuhuruna Kadar Altaylarda ve İç Moğolistan da Kabileler, Ankara 1973; Çin Kaynaklarına Göre Shih-wei Kabileleri (Proto-Moğollar Üzerinde Bir Etüd Denemesi), Doçentlik Tezi, Ankara Ahmet TaĢağıl, Çin Kaynaklarına Göre, Eski Türk Boyları, Ankara N. Ya. Biçurin, Opisaniye Jungarii i Vostoçnogo Turkestana v Drevnom i Nıneşnom Sostayanii, SPb. 1829; İstoriçeskoe Obozrenie Oyratov İli Kalmıkov s XV Stoletiya Do Naştoyaşego Vremeni, SPb. 1834; Sobranie Svedeniy O Narodah, Obitavşih v Sredney Azii v Drevnie Vremena, c. I, Moskva- Leningrad N. V. Kyuner, Kitayskie İzvestiya o Narodah Yujnoy Sibiri, Tsentral noy Azii i Dal nego Vostoka, Moskova-Leningrad G. P. Suprunenko, Dokumentı Ob OtnoĢeniyah Kitaya s Eniseyskimi Kırgızami v Ġstoçnike IX Veka Li Vey-Gun Hoyçan Ġpin Tszi, İzvestia Akademi Nauk Kirgizskoy SSR, c. 5, Sayı: I, Frunze 1963, s ; Ġz Drevnekırgızskoy Onomastiki, Sovetskaya Tyurkologiya, No. 3, Bakü 1970, s ; Nekotorıye Ġstoçniki Po Drevney Ġstorii Kırgızov, İstoriya i Kultura Kitaya, Moskova 1974, s ; Ġz Ġstorii VzaimootnoĢeniy Tanskoy Ġmperii s Eniseyskimi Kırgızami, Sibir, Tsentralnaya i Vostoçnaya Aziya v Sredniye Veka, Novosibirsk 1975, s ; 2 ciltten oluģan Rusça çevirisinden istifade ettik. 15 Ġlhanlı sarayındaki Moğol noyanlarından da istifade eden ReĢidüddin, Kırgız ve özellikle Moğol boyları hakkında çok değerli bilgiler yazıp bırakmıģtır. Bununla birlikte Ata Melik Alaaddin Cuveyni nin Tarih-i Cihan GüĢa eserinde de oldukça ilgi çekici malumatlar yer almaktadır. 16 Doğu ile batının birbirini yakından tanıması ortaçağda seyyahlar aracılığıyla gerçekleģti. Çinli, Arap ve batılı seyyahlar Kırgızlar ve Moğollar ile ilgili değerli bilgiler veriyorlar. Örneğin, Arap seyyahlarından 17 Kırgızlar hakkında ayrıntılı bilgiler öğrenirken, Çinli 18 ve batılı seyyahlardan Moğollar hakkında kapsamlı malumatlar almaktayız. Özellikle Marco Polo, 19 Carpini 20 ve Rubruk 21 Moğolların sosyoekonomik durumu hakkında paha biçilmez ayrıntılı bilgiler verir. Yazılı kaynak sıkıntısını kısmen de olsa arkeolojik ve folklorik bilgiler ile gidermeye çalıģtık. Kırgızlar hakkında Evtyuhova, 22 Kiselev, 23 Savinov, 24 Hudyakov un 25 arkeolojik çalıģmalarına baģvurduk. Ulanbatoor Ģehrinde basılmakta olan Arheologiyn Sudlaal dergisinden de tezimize yararlı çalıģmalar bulduk. 15 RaĢid-ad-din, Sbornik Letopisey, 1. cilt, Çev. L. A. Hetagurova, Moskova-Leningrad 1952; Sbornik Letopisey, 2. cilt, Çev. Yu. P. Verhovskiy, Moskova-Leningrad 1960; Sbornik Letopisey, 3. cilt, Çev. A. K. Arends, Moskova-Leningrad Ata Melik Alaaddin Cuveyni, Tarih-i Cihan Güşa, Çev. M. Öztürk, 3 cilt, Ankara Kırgızdardın Cana Kırgızstandın Tarıhıy Bulaktarı, c. 1, BiĢkek 2002; Ramazan ġeģen, İslam Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara 2001; EĢref Buharalı, İslam Kaynaklarına Göre M.S. IX-XI. Yüzyıllardaki Orta Asya Türk Kavimleri, BasılmamıĢ Doktora Tezi, Ankara 1985, s Cengiz İmparatorluğu Hakkında İlk Tarih Kayıtları: Meng Ta pei lu ve Hei Ta shi lu, Yay. Haz. Mustafa Uyar, Çev. Ankhbayar Danuu, Ġstanbul Marco Polo, Marco Polo Seyahatnamesi, 2 cilt, Tercüman Gazetesi 1001 Temel Eser Serisi, Ġstanbul: Tarihsiz; Kniga Marko Polo, Moskova Puteşestvie v Vostoçnıe Stranı Plano Karpini i Rubruka, Moskova W. Rubruk, Moğolların Büyük Hanına Seyahat , Ġstanbul 2001; Puteşestvie v Vostoçnıe Stranı, Moskova L. A. Evtyuhova, Arheologiçeskiye Pamyatniki Eniseyskih Kırgızov (Hakasov), Abakan S. V. Kiselev, Drevnaya İstoriya Yujnoy Sibirii, Moskova D. G. Savinov, Narodı Yujnoy Sibiri v Drevnetyurkskuyu Epohu, Leningrad 1984; O Granitsah Gosudarstva Eniseyskih Kırgızov v IX-X Vekah, Problemı Etnogeneza Narodov Sibiri i Dalnego Vostoka, Novosibirsk 1973, s ; Etniçeskoye Okrujeniye Stranı Eniseyskih Kırgızov, Malıye Etniçeskiye i Etnografiçeskiye Gruppı, İstoriçeskaya Etnografya, Sayı; 3, Saint Petersburg 2008, s Yu. S. Hudyakov, Kırgızı Na Tabate, Novosibirsk 1982; Kırgızı v Gornom Altae, Problemı İzuçeniya Drevney i Srednevekovoy İstorii Gornogo Altaya, Gorno-Altaysk 1990, s ; Srednevekovıe Zahoroneniya Kırgızskih KıĢtımov Kak Pamyatnik Etniçeskoy Ġstorii, Pamyatniki Bıta i Hozyaystvennoe Osvoenie Sibiri, Novosibirsk 1989, s Kırgızlar ve Moğollar konargöçer hayat tarzı benimsemelerinden dolayı Kırgız-Moğol iliģkileri uzun yüzyıllar halk arasında nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar ulaģtı. Bu doğrultuda Manas Destanı ndan azami düzeyde istifade etmeye çalıģtık. Bu bağlamda iki ciltten oluģan Manas Ansiklopedisi 26 ve Manas araģtırmaları u
Similar documents
View more...
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks