Please download to get full document.

View again

of 7
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen

Category:

Entertainment & Media

Publish on:

Views: 6 | Pages: 7

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
1 Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen Tony van Rooij en Tim Schoenmakers In dit eerste hoofdstuk krijgen we een duidelijk beeld van de begrippen internetverslaving, gedragsverslaving en
Transcript
1 Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen Tony van Rooij en Tim Schoenmakers In dit eerste hoofdstuk krijgen we een duidelijk beeld van de begrippen internetverslaving, gedragsverslaving en problematisch internetgebruik. We spreken liever alleen van verslaving als het om zware problematiek gaat. In andere gevallen geven we de voorkeur aan de term problematisch gebruik. Daarnaast blijkt dat het begrip internetverslaving eigenlijk achterhaald is: we zouden de aandacht moeten richten op het gedrag dat daadwerkelijke problemen oplevert. Dit kunnen bepaalde games zijn, maar ook online erotica en sociale media worden vaak genoemd. Het internet is een geweldige uitvinding. Een wereldwijd netwerk van computers waarmee we met een druk op de knop de verzamelde kennis van de hele mensheid ontsluiten. De komst van het internet heeft onze maatschappij onherroepelijk veranderd. Mensen hoeven bijvoorbeeld minder vaak naar kantoor om hun werk te doen, en met een programma als Skype bellen we zonder moeite en zonder kosten naar het buitenland. De Gouden Gids is van de aardbodem verdwenen en de verspreiding van leuke foto s en nieuwe ideeën is een fluitje van een cent. De huidige generatie jongeren groeit op in een wereld waar het internet eigenlijk altijd heeft bestaan. Maar nu het stof van het collectief enthousiasme over de nieuwe mogelijkheden neerdaalt, blijkt helaas dat er ook nadelen kleven aan zo n groot computernetwerk. De privacy van de burger ligt onder vuur vanuit bedrijven 13 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 13 18/12/ :41 INTERNETVERSLAVING en overheden. Vervelende foto s of filmpjes van het internet af krijgen lijkt haast onmogelijk, en anoniem pesten is makkelijker geworden. De meeste problemen lijken echter voort te komen uit het overmatige gebruik van digitale apparatuur. Sommige mensen lijken niet los te weken van hun mobiele telefoon of computer. Er wordt dan ook regelmatig verzucht dat mensen wel verslaafd lijken aan het internet. Dat lijkt geen gekke gedachte als we er wat recente magazine- en artikelkoppen bij pakken: Mijn man is verslaafd aan porno (Psychologie Magazine); Allemaal verslaafd aan sociale media (EenVandaag); Meer Nederlanders zoeken hulp voor gameverslaving (www.nu.nl). Maar het is soms moeilijk om feit van fictie te onderscheiden als het gaat over internetverslaving. In welke mate moeten we ons nu echt zorgen maken over overmatig gebruik van games, sociale media, pornografie en smartphones in het algemeen? Zijn we wellicht wat overbezorgd? In dit boek nemen we u aan de hand door de wereld van overmatig internetten. De ruggengraat van het boek wordt gevormd door wetenschappelijk onderbouwde hoofdstukken die een goed beeld geven van de huidige inzichten over de risico s en gevolgen van een internetverslaving. Wat weten we al wel en wat weten we nog niet? Deze inzichten worden steeds geïllustreerd met persoonlijke verhalen van ervaringsdeskundigen uit de digitale en/of therapeutische wereld. Na het lezen van het boek heeft u een actueel en genuanceerd beeld over het onderwerp, waarmee u als professional, ouder, jongere, gamer, internetter of Twitteraar weer volledig op de hoogte bent. VERSLAVING AAN GEDRAG? Het woord verslaving lijdt aan inflatie. Vroeger spraken we slechts van verslaving als er psychoactieve middelen in het spel waren, maar tegenwoordig wordt een veel bredere verzameling gedragingen als verslavend gezien. In populaire én wetenschappelijke literatuur wordt gesproken over verslaving aan gokken, sporten en winkelen. Maar ook verslaving aan verschillende vormen van internetgebruik wordt genoemd, zoals gamen, sociale media/ communicatie en online pornografie (Grant et al., 2010; Griffiths, 2005, 14 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 14 18/12/ :41 VERSLAAFD AAN HET INTERNET? INLEIDING EN BEGRIPPEN 2012b; Kuss & Griffiths, 2011; Van Rooij, 2011). Maar kun je nu werkelijk verslaafd raken aan internetten, en zo ja, waar ligt dan de grens? Om deze vraag te beantwoorden is het van belang om vast te stellen wat we met de term verslaving bedoelen. Veel mensen denken dat ze daar een goed inzicht in hebben; zo spreekt men mogelijk over een vet verslavende game of een snoepverslaving. Maar bij doorvragen blijkt dat dit toch wel iets anders is dan iemand die lichamelijk moet ontwennen van bijvoorbeeld een alcoholafhankelijkheid. In de medische zin van het woord is verslaving een zware en ontwrichtende psychiatrische conditie. Een artikel van Grant en collega s (2010) suggereert dat gedragsverslaving zich (vrij vertaald) als volgt laat samenvatten: Gedragsverslaving: niet kunnen stoppen met een bepaald gedrag dat op korte termijn belonend is, terwijl je je bewust bent van de zware negatieve gevolgen ervan. Deze definitie sluit goed aan op andere theorieën over verslaving, waarin ook het gebrek aan controle en de negatieve consequenties centraal staan (Van Rooij, 2011). Zonder negatieve consequenties op te nemen in de definitie zou ademen immers ook verslavend zijn. Met deze definitie dienen zich echter weer nieuwe vragen aan, namelijk: als gedragingen zoals gokken en gamen kunnen lijken op verslavingen, zijn dit dan ook echte verslavingen, zoals alcohol- en drugsverslavingen? Is het label verslaving überhaupt van toepassing op gedrag waarbij geen middel wordt ingenomen? De recent verschenen dsm-5, de vijfde editie van het standaardwerk in de psychiatrie, beantwoordt een deel van deze vragen door de keuzen die zijn gemaakt rondom de classificatie van de gokstoornis (gambling disorder). Waar het gokken eerder werd gezien als stoornis van de impulsbeheersing, valt gokverslaving nu in de nieuwe categorie substance-related and addictive disorders. Eén argument hiervoor was de sterke overeenkomst in zowel gedrag als hersenactiviteit (beloningssysteem) bij gok- en middelenverslaafden (American Psychiatric Association, 2013; Goudriaan et al., 2006; Grant et al., 2006). De psychiatrie classificeert nu dus minimaal één vorm van 15 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 15 18/12/ :41 INTERNETVERSLAVING gedragsverslaving gokken in dezelfde categorie als verslaving aan drugs en alcohol. Met het opnemen van één vorm van gedrag als een stoornis/verslaving in deze bijbel van de psychiatrie staat de deur open voor mogelijke andere gedragsverslavingen. Welke gedragingen dat zijn is vooralsnog onduidelijk, maar verslavend gebruik van online games wordt in de bijlage van de dsm gesuggereerd als mogelijke kandidaat onder de naam internet gaming disorder (American Psychiatric Association, 2013; Petry & O Brien, 2013). Andere voorbeelden die vaak worden genoemd zijn verslaving aan sociale media, online pornoverslaving en internetverslaving. PROBLEMATISCH INTERNETGEBRUIK VERSUS INTERNETVERSLAVING De term internetverslaving is ooit verzonnen door psychiater Ivan Goldberg, in een tijd waarin steeds meer gedragingen als problematisch werden bestempeld. Hij bedacht bij wijze van grap dat men zelfs aan het internet wel verslaafd zou moeten kunnen raken (Goldberg, 1995). Uiteindelijk bleek zijn humor profetisch, want er wordt ondertussen al zo n vijftien jaar serieus onderzoek naar internetverslaving gedaan (Byun et al., 2009; Chakraborty et al., 2010; Huisman et al., 2001; Young, 1998b). Dit werk richtte zich vaak op internetverslaving in algemene zin, waar verschillende internetapplicaties onder vallen, zoals bepaalde soorten sociale media en games (Griffiths, 2000; Huisman et al., 2001; Ko et al., 2009; Tao et al., 2010; Young, 1998a). Internet is geen verslavend middel, een alcoholist is ook niet verslaafd aan supermarkt- of slijterijbezoek Om vast te stellen of iemand verslaafd is, wordt gekeken of die persoon bepaalde symptomen vertoont die met verslaving samenhangen. De symptomen die gebruikt worden voor internetverslaving zijn grotendeels gebaseerd op klinische observatie en/of afgeleid uit definities van middelenafhankelijkheid en gokproblematiek. Er zijn verschillende ideeën in omloop over welke 16 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 16 18/12/ :41 VERSLAAFD AAN HET INTERNET? INLEIDING EN BEGRIPPEN symptomen aanwezig moeten zijn om iemand internetverslaafd te noemen: bekende voorbeelden zijn de modellen van Meerkerk, Griffiths, Young of Tao (Griffiths, 2005; Lai et al., 2013; Meerkerk, Van den Eijnden, et al., 2009; Tao et al., 2010; Widyanto & McMurran, 2004). Hoewel de exacte formulering per model verschilt, bevatten deze modellen veel overeenkomsten. Allemaal beschrijven zij een gebrek aan controle over het internetgebruik, sterke negatieve uitkomsten en preoccupatie met het gedrag. Andere symptomen die worden genoemd zijn: de eigen stemming proberen aan te passen door middel van het gedrag, het opbouwen van tolerantie, het optreden van ontwenning als het gedrag niet meer mogelijk is en gevoelens van trek. Het gebrek aan controle en het optreden van conflicten of andere problemen staan telkens centraal en vormen de meest kernachtige omschrijving van internetverslaving. De overige symptomen worden gezien als bijkomend. Internetverslaving wordt gedefinieerd als een verlies van controle over het internetgedrag, terwijl dit internetgedrag leidt tot significante problemen. Verslaving in de psychiatrische zin van het woord is een serieuze, ontwrichtende aandoening. Helaas wordt het begrip verslaving ook in onderzoek op verschillende manieren gebruikt. Bovendien worden (op zichzelf al subjectieve) termen als overmatig, excessief en problematisch door elkaar gebruikt. Hoewel niet elke auteur het hiermee eens zal zijn, spreken wij slechts van een verslaving als er daadwerkelijk duidelijk is dat de persoon in kwestie als patiënt moet worden gezien iemand die behandeling nodig heeft voor ontwrichtende problematiek: Internetverslaving/verslavend gebruik van het internet: er is een verlies van controle over het internetgebruik met als resultaat een serieuze ontwrichting van het dagelijkse functioneren, zoals vastgesteld door een zorgprofessional. Hieruit volgt ook dat we liever niet van een verslaving spreken als het gaat om vragenlijstonderzoek onder in essentie gezonde doelgroepen. We spreken hier liever van problematisch gebruik: 17 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 17 18/12/ :41 INTERNETVERSLAVING Problematisch internetgebruik: er zijn enige problemen in het gebruik van internetapplicaties die lijken op of voortvloeien uit verslavend gedrag. Problematisch internetgebruik omvat een spectrum van lichte tot zwaardere problematiek. In Nederland lopen de schattingen over de prevalentie van problematisch internetgebruik uiteen van zo n 1% van de algemene bevolking in 2009 (Meerkerk, Van Rooij, et al., 2009) tot zo n 5 tot 6% onder jonge adolescenten (leeftijd 13-15; (Van Rooij & Schoenmakers, 2013). De verwachting is dat slechts een klein deel van deze problematische gebruikers gespecialiseerde hulp zoekt, gezien het beperkte voorkomen van internetproblematiek binnen de verslavingszorg. Zorgcijfers laten zien dat er in 2012 zo n 800 mensen binnen de verslavingszorg in behandeling waren voor enige vorm van overmatig internetgebruik (zie tabel 1.1) (Wisselink et al., 2012, 2013). Tabel 1.1: Overzicht van normaal, problematisch en verslavend gebruik van het internet Normaal gebruik (ca. 95%) Problematisch gebruik (ca. 1 tot 5%) Internetverslaving ( minder dan 1%) Geen problemen, het internetgebruik biedt voordelen, zoals ontspanning. Enige problemen ten gevolge van gebrekkige controle over het internetgebruik, zoals gebrekkig functioneren op het werk, lagere schoolcijfers, slecht slapen, moeite met stoppen, verarming van real-life contacten. Zware problemen in het functioneren als gevolg van verloren controle over het internetgebruik. Komt voor binnen de verslavingszorg en hier wordt voor behandeld (DeFuentes-Merillas, Van Erp, et al., 2012; Wisselink et al., 2013). 18 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 18 18/12/ :41 VERSLAAFD AAN HET INTERNET? INLEIDING EN BEGRIPPEN CONCLUSIE Internetverslaving is een containerbegrip dat steeds minder relevant wordt (King & Delfabbro, 2013). Eventuele problemen treden vrijwel altijd op bij het gebruik van bepaalde applicaties, zoals games, niet in het gebruik van het internet an sich (Van Rooij, Schoenmakers, et al., 2010). Door de opkomst van mobiele apparaten is het voor veel gebruikers ondertussen bovendien niet langer duidelijk wanneer zij wel of niet online zijn (Van Rooij & Schoenmakers, 2013). Twitter is bijvoorbeeld een populaire en relatief nieuwe internetapplicatie onder jongeren, maar door het veelvuldig mobiele en versnipperde gebruik van Twitter is het zeer lastig om te schatten hoeveel tijd dit nu kost. Internet is dus meer een medium dat verslavend gedrag faciliteert dan een verslavend middel, net zoals zware drinkers niet verslaafd zijn aan supermarkt- of slijterijbezoek. Steeds vaker richt men zich in onderzoek naar problematisch internetgebruik dan ook op specifieke vormen daarvan, waaronder gamen, gokken, porno kijken en sociale media gebruiken (King et al., 2010a; Kuss & Griffiths, 2011; Meerkerk et al., 2006). Deze gedachtegang wordt ook gesteund door onderzoeksbevindingen. Zo is er onder jongeren een sterke relatie tussen bestaande maten voor problematisch internetgebruik (Meerkerk, Van den Eijnden, et al., 2009; Meerkerk, 2007) en het spelen van online games of het gebruiken van sociale media (Van Rooij, Schoenmakers, et al., 2010). In de landelijke cijfers uit de verslavingszorg blijkt bovendien dat er mensen in behandeling zijn voor gamen, maar ook voor chatten en erotiek (Wisselink et al., 2013). Latere hoofdstukken, en de praktijkverhalen, zullen zich dan ook expliciet richten op bepaalde applicaties. In het volgende inhoudelijke hoofdstuk 2 gaan we echter eerst dieper in op de rol van persoonlijkheid en het psychologisch/sociaal functioneren van personen bij problematisch internetgebruik. 19 Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 19 18/12/ :41
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks