Please download to get full document.

View again

of 10
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

WAHANIA RODZAJU GRAMATYCZNEGO RZECZOWNIKÓW W GWARACH OKOLIC BEŁCHATOWA

Category:

Industry

Publish on:

Views: 3 | Pages: 10

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA LINGUI ST I CA 16, 1987 Zd z is ła w a S ta s z e w s k a WAHANIA RODZAJU GRAMATYCZNEGO RZECZOWNIKÓW W GWARACH OKOLIC BEŁCHATOWA R e fe ra t
Transcript
A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA LINGUI ST I CA 16, 1987 Zd z is ła w a S ta s z e w s k a WAHANIA RODZAJU GRAMATYCZNEGO RZECZOWNIKÓW W GWARACH OKOLIC BEŁCHATOWA R e fe ra t omawia w ahania ro d za ju gram atycznego rzeczowników na m a te ria le zebranym z d z ie s ię c iu punktów: 72 (Ldzarf ), 75 (Kozub y ), 78 (Gazomka), 80 (P a rz n o ), 88 (W iew iec), 90 (w ola P rz e rę - bska ), 92 (w ły n ic e ), 93 ( N ie d o ś p ie lin ), 94 (G arn ek ), 97 (BrĄszew ice) położonych w n ie d a le k ie j o d le g ło ś c i od Bełchatow a. Zebrany od p r z e d s ta w ic ie li s ta rs z e g o p o k o le n ia m a te ria ł n ie p rz e d sta w ia s ię całkiem je d n o lic ie, można w nim w yodrębnić k i l ka typów przykładów, k tó ry ch ro z p a trz e n ie łą cz n e wydaje s ię celowe. Oprócz w ięc rzeczowników dwurodzaj owych zarówno ty c h, w k tó ry ch zmiany ro d za ju n ie m odyfikują s tr u k tu r y N sg ( ten kąd z i e l / / ta k ą d zie l), jak i ty c h, którym ta k a zmiana tow arzyszy ( ten o śro d ek// ta ośrddka) p rz e śle d z iła m także grupę rzeczowników, w k tó rych zmiany końcówki n ie p o c ią g a ją za sobą m o d y fik acji ro d zaju ( ten p a stu c h // ten pastucha, ta m ysz// ta myszą). N ależy zw rócić uwagę na f a k t, że zebrany m a te ria ł n ie zawsze in fo rm u je o rodzaju in te r e s u ją c e g o nas rzeczow nika.. I n te r p r e ta c ję n iejednorodnych pod względem ro d zaju form u tru d n ia w znacznym s to p n iu synkretyzm d e k lin a c y jn y, p o r. np. formy N i A sg to r f, N i A p l цогдгпе (o ro d za ju gramatycznym inform ują wówczas jego syn tak ty czn e w yznaczniki, t j. przydawki i o rz e c z e n ia ) czy formę I sg. nat- Sosum, z k tó r e j n ie wynika s tr u k tu r a mianownika lic z b y p o je d y n c z e j. Rzeczowniki dwurodzajowe o zm ienionej budowie N sg Wśród rzeczowników w ykazujących w ahanie ro d z a ju gram atycznego można w yodrębnić grupę wyrazów p o ja w iają cy c h s ię obocznie bąćtó to w ro d za ju męskim i żeńskim, męskim i n ija k im czy w reszcie żeńskim i n ija k im. W formach tych zmiana ro d z a ju w iąże s ię ze zmianą zakończenia N s g, k tó re może być spółgłoskow e lub samogłoskowe : m //f : boguwol [ 80 ] / / boguwola [72, 75, 78, 88, 94, 9 7 ]; dy- naturat [90] / / dénatura [9 7 ], dynatura [9 3 ]; d zia łe k [93 j / / dzia łka [ 90] ; komar [93] / / kamora [7 2 ]; margoł [90, 94] / / margała [88] 'n ie z g ra b n e, pokręcone d rze w o '; muahomór [78] / / muchor [94 mueiar [вб] / / muehova [72, 92, 93 ]; muszova [75, 78, 90, 9? ], muszorka [7 5 ]; ocap [92] / / o capa [ 90] 'o k a p '; okdłek [75, 7 8 ]// okółka [92] 'kromka ch leb a p rzez cały b o c h e n '; orgieri [ э з ] / / orginia [75, 78, 80, 88, 94, 97]; ośrodek [72, 80, 88, 90, 97 ], orsiódek [92, 9 з ],.ośrzodek [78], oszródek [75] / / orsiódka [93, 9 4 ], ośrddka [9 4 ] 'm iąższ c h le b a '; pagór [ 72] / / pagóra [92]; postaw [90] / / postawa [78] 'osnow a'; przełazek [ 90, 93 ], p rze- łazka [92] 'k ła d k a '; purpur [78, 80, 97] / / purpura [ 9 2 ] 'mat e r i a ł n a w sy p ę'; samogon [93] / / samogona [78, 90 ], samoguna [9 7 ] 'wódka domowej r o b o ty '; składek [72] / / składka [ 92] 'g rz ą d k a '; spłóz [ 90] / / spłoza [75] 'p łó z p łu g a '; stru żek [72] / / stru żka [9 2 ] 's t r u g a '; susz [ 93] / / susza [7 2 ]; tre g ie r [80 ] / / tregra [эо] 'd źw ig ar ż e la z n y '; wsyp [93, 94] / / wsypa [72, 78, 80, 88, 90, 93, 97]; f//n : biedra [92], biodra [75] / / biedro [90, 93], biodro [7 2, 78, 80, 88, 9 4 ]2 ; cewka [92] / / cewko [93 ]; dębianka [88] // dębionko [ э з ] 'm aleńkie ja jk o bez ż ó ł t k a '; paździora [88] // paździoro [78] 'c z ę ś ć ło d y g i lnu odpadająca przy m ię d le n iu '; m^h: b ia łe k [90, 93] / / białko [75, 80, 94, 9 7 ], b ia łtk o [72], bio łko [7 8 ]; chomąt [72, 80] / / chcmąto [75, 80, 94, 9 7 ]; czołnek 1 M. B r z e z i n o w a ( Twardotem atowe fe m iń in a gwarowe ty p u ta ł o dyg, ta ł e b, język Polski 1977, LV II, s. 553 ) notuje ze wschodniej części Mazur dwurodzajową (męską lub żeńską) formę p o sta w. 2 M. K a m i ń s k a (.Gwary P o ls k i c e n t r a l n e j, Wrocław dalej GPC) także notuje analizowaną oboczność b ie d r a // biodrem traktując ją jako egzemplifikację przegłosu (por. na s. 50, 51» 132). [9 4 ], ozółnek [7 8 ] / / czolenko [7 8 ], czołno [9 4 ]3, dzwon [ 9 4 ] / / dzwono [ 90, 93, 97 ] 'c z ę ś ć k o ła od w ozu'; gorąo [92] / / gorąoo [ 90] 'u p a ł '; Ш е ек [75, 94] / / kłósko [90, 92] ; lucht [72,78, 93] / / luohto [75, 90, 92, 94] 'o tw ó r w p ie cu, przez k tó ry wychod zi dym'; etrączuszek [9 2 ] / / strą ć suszko [9 3 ]; ju d, judek [9o] / / judo [78, 92, ЭЗ], udo [7 5, 88, 9 7 ]5 ; wyrek [72] / / wyrko [72, 75 ] 'prym ityw ne ł ó ż k o '; żó łte k [S 8, 90, 93] / / żó łtk a [72, 75, 80, 94, 97]. Formy oboczne wchodzące w sk ła d poszczególnych a l t e r n a c j i z n a jd u ją o p a rc ie w rzeczow nikach synonim icznych, h ip e ro n im ac h, antonim ach - c z y li czynnikach n a tu ry sem antycznej. Tak na p rz y k ła d w w ahaniu boguuol/'/boguwola c z ę s ts z a (w y stęp u je s z e ś c io k r o tn ie w badanych gw arach) j e s t forma żeńska boguwola (por. bo- guvolo ieluno i pozuutavo [72]) zgodna pod względem ro d zaju z o- g ó ln o p o lsk ą nazwą w ilga. ' Maskulinum boguuol, p o w sta łe, być może, pod wpływem hiperonim u p ta k, pojaw ia s ię w badanych gwarach je d n o k ro tn ie p o r. boguvol, uun ie z zuu.ty [80 ]. Żeńska forma muohora (ta k ż e w innych odmianach fonetycznych: mueora, mus zora ) zgodna pod względem ro d z a ju z pierwszym członem z ło ż e n ia : mucha a ta k ż e z hiperonim em bedłka, używanym na o- g k r e ś le n ie grzybów tru ją c y c h, w ystępuje w badanym m a te ria le częś c i e j (8 r a z y - tu ta k ż e forma d e m i n u t y w n o - e k s p r e s y w n a im sorka). J e s t to forma s t a r s z a a obecnie u stę p u je, tożsamemu pod względem ro d z a ju z pojęciem nadrzędnym grzyb, maskulinum muchomor (3 razy). F a k t ten uśw iadam iają so b ie ta k że użytkow nicy gwary, o czym św iadczy chociażby n a stę p u ją c y c y t a t : musora, tera rmvorn muxomur [7 8 ]. 3 W omawianej alternacji zanotowanej w GPC, s. 59 przeważa m colnek. ** W GPC 6 użyć tylko dla m kló sek. 5 W GPC, które notują również f uda (3), forma rodzaju męskiego poparta jest większą liczbą przykładów (lo) zaś dla neutrum są tylko dwa Użycia. ^ Femininum to (na oznaczenie muchomorów czerwonego i sromotnikowogo jest, jak wynika z rozprawy^ B. B a r t n i c k i e j-d ^ b k o w s k i e j (P o ls k ie ludow e nazwy grzyb ó w, Wrocław 1964) w gwarach bardzo rozpowszechnione. ^ Por. już w wieku XVI w H. S i e n n i k a L ekarstw a ch dośw iadczonych: muchy traci muchomorka bdła oraz muchomorka jest bdła wysoka [...] czerwona jakoby koral, białymi pstrocinami [...] osadzona . O W XVI i XVII w. także jadalnych por. u Cn grzyb, grzybek, bedłka, bdła etc. - fu n g u s. W polszczyźnie nowszej i dzisiejszych gwarach nastąpiło zawężenie znaczenia i ograniczenie do gorszego gatunku grzybów por. B a r t n i c k a - O ą b k o w s k a, op. c i t., s. 2b-27. Femininum dénatura wydaje s i ę być pow szechniejsze p o r. a tyj, dyna- tury możno byuo kutfid vele xded [ 97 ]. P rz y c z y n iła s ię do tego zapewne synonim iczna nazwa bryntka p o r. vesoua (w e se la ) vypravajom bryntkom [9 7 ], a ta k że hiperonim wódka - o b ie formy ro d zaju żeńsk ie g o. Zgodne z ogólnopolską formą maskulinum dynaturat w y stęp u je w m a te ria le ty lk o jeden raz p o r. dynaturat ino j,es f sklepe [ 90]. P o ję c ie nadrzędne wódka wywarło ta k ż e wpływ na ro d zaj g r a matyczny rzeczow nika samogona [78, 90, 9 7 ], zaś m samogon ( j e dno u ż y c ie ) w spierane j e s t p rze z synonim bimber p o r. w podobnych k o n te k sta c h : samogon Ьуц na veeelu [ 9 3 ], bimbru na vesele na- rotfiuy [9 2 ]. Czynnik znaczeniowy można by dopuścić także w innych p rz y kładach por. np. femininum składka, k tó re naw iązuje pod w zględem ro d zaju gram atycznego do synonimów: grządka, leszka; dw ukrotn ie w y stęp u jące m p rzeła zek, p o r. np. p ïes pdeuazek śe pseuaéi, j e s t zgodne pod względem ro d zaju z synonimem mostek, zaś f p rze ła z- ka, d la k tó reg o znalazłam w m a te ria le jedno u ży c ie : na strugę ÿes pśeuazka [92] naw iązuje do pokrewnego znaczeniowo wyrazu kładka. Obok znanego ta k że językowi ogólnopolskiem u m pagór pojaw ia s ię w badanej gwarze, tak że f pagóra zgodne, j e ś l i chodzi o rodzaj gram atyczny, z pokrewną s tr u k tu r a l n ie i sem antycznie formą góra p o r. tam ie s tako pagura i tam gzyby rosnom [9 2 ]. Forir.a żeńska postawa [78] oboczna do m postaw [90 ] j e s t zb ieżn a pod względem ro d za ju gram atycznego ze znanym ta k że w badanej gwarze synonimem cenowa9 p o r. p o sta v a // osnowa [7 8 ], zaś m postaw naw iązuje pod względem rodzaju do antonimu wątek. W spólnie z m okółek w y stęp u je żeńska forma okółka p o w sta ła, być może, pod wpływem sy nonimu kromka. Forma żeńska ośrodka (3 razy) u stę p u je pod względem i l o ś c i użyć m ośródek (9 r a z y ) '0 wspomaganym przez pokrewny s e m antycznie i o p arty na tym samym rd ze n iu rzeczownik środek por. o śro d ek// środek 'm iąższ c h le b a ' [эо]. Wahania rodzajowe rzeczowników przy niezm ien io n ej budowie N sg. Omawiam tu rzeczo w n ik i, k tó re wykazują wahania ro dzaju nie w iążące s ię ze zmianą budowy mianownika lic zb y p o je d y n cz ej: ką - d z ie l m - tyn końgel [88] / / kądziel f - ~ide s końgelom [73] 1 9 Wpływ f osnowa na powstanie żeńskiej formy postaw a dopuszcza również B r z e z i n o w a, op. c i t., s Także w GPC m o śro d ek ma przewagę nad formą żeńską w stosunku 8:1. giert m - dej. nó ze dva uorgińe Г э з ] // orgie ri f - uorgirl z a k fity a Г 92 ] ; tcmpól ш - tompul rus [90 J, topól - topul rozuozyty [7 2 ], topul tyn mo]i tsy uodno^i [8 8 ], topul byu [90 ], topul etou psy drogę [92], to pul ie z vev ii [9 7] / / topul f [72, 75, 80 ], t o r f m - to rv Ъуц [92 ] / / t o r f f [92, 93] - tor/om ée p o ttyo [93] ; uprząż m - cauy uup- S?g [ 8 0 ] // uprząż f - novom uupigz mouem [эо ]. Analizowane wyrazy kończą s ię w N sg na sp ó łg ło sk ę fo n e ty c z n ie bądź fu n k c jo n a ln ie m iękką: ką d ziel, orgień, to p u l, uprząż oraz p ie rw o tn ie miękką wargową: tor*/' '. N ależy s tw ie r d z ić, że wyrazy te n ie d a ją s i ę jednoznacznie in te rp re to w a ć z punktu w id zen ia form alnego. Są bowiem dwurodzajowe żeńskie p o r. iid e s końgelom [9 8 ]; torfom ее pal'iuo [ э з ] ; uorgirl z a k fit^ a [92] lub m ęskie: tyn końgel [88], to rv byu [9 2 ]; dej. no ze dva uorgińe [93]. O sta tn i rzeczow nik zgadza s i ę pod względem rodzaju z pojęciem nad rzęd nym kw iat. Omawiane a l te r n a c je tw orzą pod względem ro d za ju wyrazy n o to wane w różnych punktach p o r. novom цир д modern [90 ]; oauy uupiçe [ в о ] ; z d a rz a s ię również je d n a k, że w ystępują one w o b ręb ie je d n ej w si p o r. topul rozuozyty / / do topol'i [7 2 ]; torv Ъуц / / duża dor f i [9 2]. Jak w idać, zmiana ro d z a ju gram atycznego omawianych rzeczow ników w iąże s ię również z reg u ły z p rz e jśc ie m do odmiany miękko tem at owe j. C h a ra k te ry sty k a ilo ś c io w a analizow anych rzeczow ników, j e ś l i chodzi o ich u ży c ie w ro d za ju męskim i żeńskim, wyoa- 12 da m niej w ięc ej jednakowo, n ie z n a c z n ie przew ażają m askulina w w sto su n k u 10:8. Zdecydowanie w iększą lic z b ę użyć w ro d zaju męskim zanotowałam w przypadku wyrazu topul - s z e ś c io k ro tn ie [78, 88, 90, 92, 93, 9 7] wobec trz e c h użyć d la feminimum [72, ' ' Rzeczowniki zakończone pierwotnie na spółgłoskę wargową palatalną por. ja w, karm były w historii języka dwurodzajowe: żeńskie i męskie. Przyczyną zmiany ich rodzaju gramatycznego był zanik palatalności spógłosek wargowych w pozycji wygłosowej por. J. R e i c h a n, Zmiany we f l e k s j i rzeczow ników m ęskich za kończo n ych p ie r w o tn ie na s p ó łg ło s k i wargowe p a la ta ln e w ję z y k u D o l sk im na t l e sło w ia ń sk im, Wrocław 1975, s Praca wyczerpująco i w nikliwie informuje o wahaniach w zakresie rodzaju rzeczowników wymienionych w tytule. 12 Rzeczowniki rodzaju męskiego mają również przewagę wśród zakończonych na spółgłoskę fonetycznie lub funkcjonalnie miękką w języku literackim. Chodzi tu głównie o wyrazy nowe, stare są z reguły femininami (por. В. К r e- j a, O ro d z a ju gram atycznym p o ls k ic h rzeczo w n ik ó w, [w:] Z p o ls k ic h stu d ió w s la w is ty c z n y c h, ser. 4, Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawlstów w Warszawie 197З, Warszawa 1У75, s. 245) co wiąże się z pewnością z tym, że po- 75, 80]. Wyraz ten omawiany j e s t także jako dwurodzajowy w p ra cy M. Kam ińskiej z praw ie jednakową lic z b ą użyć w ro d zaju męskim ( f ) i żeńskim ( 5 ) ' 3. Obecnie przewaga użyć tego rzeczow nika j a ko maskulinum zn acznie w zro sła. J e ś l i chodzi o p o z o s ta łe omawiane tu rzeczo w n ik i, to brak ich w pracy Kam ińskiej z w yjątkiem wyrazu ką d ziel, k tó ry jednak n ie j e s t analizow any pod kątem rodzaju gram atycznego'. Formy, w k tó ry ch zmiana s tr u k tu r y N sg n ie p o ciąg a za sobą zmiany ro d zaju. Rzeczowniki ro d za ju m ęskiego: paetuah [72, 9 4 ] // pastucha [80, 90, 93, 94]; s tr y j [ 9 2 ]// s tr y ja [9 7 ]; s tr y jo [72]; wuj [эз] / / wuja [9 7 ], wujo. [7 2 ]. Rzeczowniki rodzaju żeńskiego: brew [75, 78, 80]/ / brwią 1.90, 92, 93, 97]; d ziupel [75, 80] / / dziupla [-72, 97 ]; krokiew [80, 88] / / krokwa [72, 78, 9 0 ], [92, ЭЗ], krokwią [9 7 ]; la to ro śl [ 9 2 ] // latorośla [3 8 ]; mussel [ г Л / l muszla [ э з ] ; mysz [72, 75, 80, 88, 94, 9 7 ] // myszą [78, 90, 92, 93 ]; orgień [92] / / orginia [75, 78, 80, 88, 94, 97] 'g e o r g i n i a '; płatew [ 8 8 ] // płatwa [88] b e l- ka łą c z ą c a słu p y w ch a łu p ie d re w n ia n e j'; smrodyń [ э з ] / / smrody- nia [72, 90, 92] 'c z e re m c h a '; szabel [ 9 7 ] // sza b la ; [эз] szos [72, 78, 80, 88, 92, 93, 9 7 ] // szosa [75 88, 90, 94 ]; szu fe l [7 2, 78, 9 7 ] // 3z u fla [9 4 ]; t o r f [8 8, 92, 9 3 ] // to rfa [72, 78]; topól [72, 75, 80]/ / topola [94]; wiochy* [ 7 2 ] / / wlochyma [72 ] 'ł o c h y n i a '. R o zp atru jąc w ahania ro d zaju i związane z nim oboczności końcówkowe n ie od rzeczy będzie p r z e ś le d z ić, jak p rz e d sta w ia s ię to zjaw isko w rzeczow nikach, w k tó ry ch zmiany końcówek n ie poc ią g a ją za sobą m o d y fik acji ro d za ju. Chodzi tu o rzeczow niki ro dzaju m ęskiego zakończone w N sg na sam ogłoski -a lub -o bądź pozbawione tych końcówek por.- pastucha// paetuah, s tr y ja, s tr y jo /, s tr y j. Ich przynależność rodzajow a ze względu na właściwy im ro dzaj n a tu ra ln y j e s t oczyw ista a wygłosowe - a, -o bądź ich brak decyduje je d y n ie o p rz y n a le ż n o śc i do o k re ślo n e j gromady d e k lin a - c y jn e j. Wyraz pastucha w odm ianie przez przypadki lic zb y p o je - zycia maskulinów w języku polskim jest mocniejsza (por. A. H e n к e, Die m orphonolo g ise h e K a te g o r ie sie rü n g d e r w e s tlic h e n Lehnw örter in d e r p o ln i sehen S p ra c h e, München Por. w GPC, s. 22, 135. '** Tamże, s. 48. dynczej p r z y b ie ra formy ż e ń s k ie, w lic z b i e mnogiej zaś c h a ra k te ry z u je s ię końcówkami męskoosobowymi. Ten sposób odmiany n o si n a zwę d e k lin a c ji m ie sz a n e j. W analizowanym m a te ria le rzeczow nik pa- Btuoha z wygłosem samogłoskowym notowany c z te ro k r o tn ie [80, 90, 93, 94] ma przewagę nad formą paetuch - dw ukrotnie [1 2, 94] - w [94] obocznie pastucha//pastuch. Tak w ięc zw ycięża w an alizo w a n ej gwarze rzeczow nik m ający nietypow ą d la ro d z a ju m ęskiego budowę p astucha. nad zb ież n ą z ogólnopolską bezkońcówkową formą pastuch. W Gwarach P olski centra ln ej b rak in te r e s u ją c e j nas a l t e m a c j i a tak że pojedynczych tw orzących ją wyrazów. Z aw ierają one n a to m ia s t, i t o w z a k re s ie szerszym n iż o b ec n ie, analizow ane oboczn o ś c i: S t r y j / / etry j a / / в try jo ; w uj//w uj a//w uj o ' ^ Stryjo, wujo - f o r my wywodzące s ię z Mazowsza w y stę p u ją d ziś w mniejszym z a k re sie a n i ż e li u M. K am ińskiej. ( s tr y jo notowany j e s t te ż w całym p ó ł nocnym i zachodnim K ielec k iem ). To samo można pow iedzieć o f o r mach: s tr y ja, wuja. Wynika s tą d, że z trz e c h a lte m u ją c y c h ze sobą form s t r y j / / s t r y j a / /s tr y j o; w uj//w uj a//w u j o (p o te n c ja ln y c h, wywodzących s ię g e n e ty c z n ie z V sg p o s ta c i s tr y ju, wuju brak w analizowanym m a te r ia le ) rzeczow niki bezkońcówkowe s tr y j, wuj zy sk u ją o b ecn ie znaczną ppzew agę, zanotowałam d la n ic h po tr z y u ż y c ia [ 90, 92, 93] wobec pojedynczych d la tych z końcówkami -a, -o [ l 2, 97]. N astępną, w yodrębniającą s ię grupę stan o w ią fem inlna zakończone w N sg na sp ó łg ło sk ę fu n k c jo n a ln ie bądź fo n ety c zn ie miękką a ta k że wargową lub na sam ogłoskę - a rów nież ro d zaju żeńskiego p o r. m ysz//myszą; o rg ień //o rg in ia ; krokiew//krokwa, Z a n a liz y zgromadzonego tu m a te ria łu w ynika, że w ahania między formą spółgłoskow ą a formą zakończoną w N sg na -a danego rzeczow nika n ie muszą być związane z wahaniem w z a k re s ie rodzaju. O gólnie można s tw ie r d z ić, że j e ś l i chodzi o rzeczow niki wyk az u ją ce w N sg oboczność końcówek - 6 / / - a, to w omawianej gwarze używa s ię w równej m ierze form o w y g ło sie spółgłoskowym por. by- ua muïel [7 2 ], a ta Sabel to tako Ъуца [9 7 ]; ja k i ty c h, k tó re kończą s ię na samogłoskę p o r. j.edna bria [9 7 ], S uflo mi zginyua [ 94]. Uwaga t a dotyczy omawianej grupy rzeczowników jako c a ło ś c i. -W o d n ie s ie n iu do poszczególnych p a r wyrazów problem ten nie 15 Tamże, s. 119, 135- wygląda całkiem je d n o lic ie, d aje s ię tu zauważyć bądź te n d en c ję do u n ik a n ia form spółgłoskow ych p o r. orgień [l uży cie - 92J / / orginia [б użyć - 75, 77, 80, 88, 94, 97]; krokiem [2 u ży c ia 80, 88] / / krokwa [б użyć - 72, 78, 90, 92, 93, krokwią 9 7] bąd ich w iększą frekw encję. Ta o s ta tn ia uwaga odnosi s ię głów nie do dwu p a r wyrazów: mysz [б użyć - 72, 75, 80, 88, 94, 97] / / myszą [4 u ż y c ia - 78, 90, 92 93] oraz вгое [7 użyć - 72, 78, 80, 88, 92, 93, 97]16 / / его8a [4 u ż y c ia - 75, 88, 90, 9 4 ]17. Omówione wyżej wyrazy c h a ra k te ry z u ją obraz d e k lin a c ji żeńsk ic h w gwarach w skazując na odmienną n iż w p o lsz c z y ź n ie ogólnej d y stry b u c ję końcówek -a i -il. Szeregcw i o g ó ln o p o lsk ich rz e c z o wników żeńskich na sp ó łg ło sk ę odpow iadają w badanej gwarze (a rc h a ic z n e lub n ie k ie d y innow acyjne) p o s ta c i n ależ ąc e do d e k l i n a c ji samogłoskowej p o r. krokwa, myszą, szosa P roces o g ra n ic z a n ia użyć rzeczowników typu: brew, krokiew zmierz a w kierunku zw ięk szan ia p r z e jr z y s to ś c i s tr u k tu r y wyrazu i zw iązanej z n ią s t a b i l i z a c j i rodzajow ej femininów. Wiadomo bowiem, że rzeczow niki zakończone na sp ó łg ło sk ę c z ę ś c ie j w ykazują te n dencję do zmiany ro d zaju i dw urodzajcwości n iż rzeczow niki zakończone na samogłoskę por. np. omawiane w cześn iej a n ie u s ta b i lizow ane pod względem ro d za ju wyrazy: orgie?i, to p ó l, to r f, k tó re chcąc zachować rodzaj gram atyczny żeński przechodzą do typu s a mogłoskowego: topola [9 4 ], to rfa [72, 7 8 ], p o r. to rfa byua vybra- no [ 7 2 ] '9, uorgińia za k fitu a [9 4 ]. Różne od ogó ln o p o lsk ich formy: d ziu p el, muszel św iadczą o tym, że w gwarach n ie wygasł je sz c z e p ro ces zgodny z językiem o g ó l nopolskim doby ś re d n io p o ls k ie j przech o d zen ia rzeczowników d e k li- Twardotematowe femininum szos znane jest również na Warmii i Mazurach oraz na terenach bialsko-podlaskich (podaję za B r z e z i n o w ą, op. c i t., s. 35') 17 Punktem wyjs'cia dla mającej przewagę formy s z o s może być zmiana pa
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks