Please download to get full document.

View again

of 43
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

XVI. YÜZYILDA ANTAKYA KAZASI NIN DEMOGRAFĐK YAPISI

Category:

Social Media

Publish on:

Views: 23 | Pages: 43

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
XVI. YÜZYILDA ANTAKYA KAZASI NIN DEMOGRAFĐK YAPISI Abdülkadir GÜL ÖZET XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Demografik Yapısı, adlı çalışmada, seneleri arasında Antakya Kazası nın nüfus ve iskân
Transcript
XVI. YÜZYILDA ANTAKYA KAZASI NIN DEMOGRAFĐK YAPISI Abdülkadir GÜL ÖZET XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Demografik Yapısı, adlı çalışmada, seneleri arasında Antakya Kazası nın nüfus ve iskân durumu Tapu Tahrir defterleri esas alınarak ortaya konuldu. Antakya Kaza nın nüfusu, söz konusu dönemdeki sosyal özellikler göz önünde bulundurularak incelendi. Araştırmada elde edilen demografik veriler tablo ve grafiklerden faydalanılarak değerlendirildi. Anahtar Kelimeler: Antakya, Nüfus, Đskân, XVI. Yüzyıl, Tapu Tahrir. THE DEMOGRAPHIC STRUCTURE OF ANTIOCH TOWN IN XVI. CENTURY ABSTRACT In the study, titled The Demographic Structure of Antıoch Town in XVI. Century the population and settlement of Antakya town between 1526 and 1550 were presented based on the Land Office [Tapu Tahrir] records. The population of Antakya town was investigated by taking into account the social characteristics of that time. The demographic data, gathered in this study, were analyzed through the use of tables and graphs. Key Words: Antakya, Population, Settlement, XVI. Century. Yrd. Doç. Dr., Erzincan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yeni Çağ Anabilim Dalı, XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın GĐRĐŞ Antakya, tarihi süreçte Antakiya, Tetropolis ve Antıochia isimlerini almıştır. Arşiv vesikalarında ise Antakya 1 veya Antakiyye 2 şeklinde kayıtlı olan şehir, batıda Akdeniz ve Adana, kuzeyde Osmaniye, kuzeydoğuda Gaziantep, doğuda ise Suriye ile çevrilidir. Nur Dağları ile ikiye bölünmüş olan Antakya, Asi nehrinin aşağı ucundaki verimli ovanın kenarında, denizden 440 metre yüksekliğinde Habib ün Neccar olarak adlandırılan dağın eteklerinde kurulmuş olup, Fırat havzasından Akdeniz e; Akdeniz ve Suriye den Anadolu ya giden yolların kavşak noktasındadır. 3 Şehir, muhtemelen M.Ö. 300 tarihlerinde Seleukus tarafından kurulmuş ve kısa sürede gelişerek Roma ve Đskenderiye gibi önemli bir yerleşim merkezi durumuna gelmiştir. 4 Bu durum Sasanîlerin, Roma Đmparatorluğunu Asya da zayıflatmak için Nesturî kilisesini batıdan ayırma teşebbüslerine ( senelerinde) kadar sürdü 5 ve bir süre sonrada Sasanî hükümdarı I. Hüsrev tarafından tahrip edildi. Bölgede hüküm süren Doğu Romalı yöneticiler birçok şehirle birlikte Antakya yı da tamir etmişlerse de Müslüman Arablar ın fetih hareketi bölgeye yönelince buradaki şehirler, yine Doğu Romalı tarafından tahrip edilmişti. 6 Bu defa güneyden gelen Müslüman Arablar ın Kuzey Suriye ye doğru başlattıkları fetih hareketleri çerçevesinde Antakya yı antlaşma ile teslim aldı. 7 Abbasilerin IX. yüzyılda zayıflaması üzerine Antakya, 877 de Tolunoğlu Ahmed in, sonra Đhşidler in, ardından da 944 yılında Hamdanoğulları nın idaresine girdi. 8 Bu hâkimiyet 969 a 1 BOA. TD.1040, 454, 397, 493 vb 2 BOA. DMKF nr , s.1, BOA. Cevdet Nafia nr. 1152, s.1. 3 Halil Sahillioğlu, Antakya, DĐA, c.3, Đstanbul 1991, s.239; Streck, Antakya, ĐA, c.1, Đstanbul 1993, s Strabon, Coğrafya (çev. Adnan Pekmez), Đstanbul 1981, s.139, Halil, Sahillioğlu, Antakya, I. Hatay Tarihi ve Folklor Sempozyumu nda Sunulan Bildiri, Ankara 1990, s.1 7; Halil, Sahillilioğlu, Antakya, s The City in Late Antiquity ( edited by John Rich), Florence, KY, USA: 1996, s ; Streck, Antakya, s Ernst, Honigman, Bizans Devletinin Doğu Sınırı, (çev. Fikret Işıltan), Đstanbul 1970, s Belâzurî, Fütühu l-büldân, (çev. Mustafa Fayda), Ankara 1987, s.197 ; Hitti Philip K., Đslam Tarihi, (çev. Salih Tuğ), c.1, Đstanbul 1989, s.230, Halil, Sahillioğlu, Antakya, s.230, Hakkı Dursun, Yıldız, Avâsım, DĐA, c.4, Đstanbul 1991, s , Honiqman E, Sugur, ĐA, c. 11, Đstanbul 1993, s Salim, Çöhçe, Doğu Akdeniz Çevresinde Türk Hâkimiyetinin Tesisi, Ortadoğu da Osmanlı Dönemi Kültür Đzleri Uluslar Arası Bilgi Şöleni Bildirileri, c.1, Ankara 2001, s 1026 Abdülkadir GÜL kadar sürdü ve bu tarihte şehir, Doğu Roma nın eline geçti. Bizans hâkimiyeti 1084 tarihine kadar devam etti senesinde Vali Philaretos Barchanios un baskıcı yönetiminden bıkan halk ve yöneticiler, onun Urfa ya gidişinden istifade ederek Đznik te bulunan Süleyman Şah ı Antakya ya davet etmiş 1085 de şehri teslim etmiştir. 10 Süleyman Şah şehre girdiğinde, Kawsyana yı yani Mar Cassianus kilisesini camiye çevirmişti. 11 Büyük Selçuklu Sultanı 1086 da Antakya ya gelip Yağısiyan ı vali tayin etmiş, 1087 senesinde de buradan ayrılmıştır den itibaren Antakya da hutbenin Şam Atabeği Melik Rıdvan 13 ve Dukak adına okunmuş olması bölgenin Dımeşk Atabeylerinin elinde bulunduğunu göstermektedir. Haçlı seferleri neticesinde Antakya ve havalisi 1098 tarihinden itibaren Haçlıların kontrolüne girdi. 14 Memluklu Sultanı olarak tahta geçen Baybars; Antakya yı 1268 senesinde ele geçirmişti. 15 Baybars, Kozan dan başlayıp Antakya ve Gazze bölgesine kadar olan havaliye evden oluşan Türkmen aşiretlerini yerleştirmiş ve Antakya da imar faaliyetlerinde bulunmuştur. 16 Doğudaki gelişmeler sebebiyle aynı dönemde Anadolu ya kalabalık Türkmen toplulukları gelmeye başlamıştı. Göçler neticesinde, Türkmenlerin bir kısmı Suriye ve Çukurova bölgesine gelip yerleştiler Osman, Turan, Süleyman Şah, ĐA, c.11, Đstanbul 1993, s ; Osman, Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk Đslâm Medeniyeti, Ankara 1969, s.92, s. Runciman, Haçlı Seferleri (çev. Fikret Işıltan), Ankara 1987, s Azimi, Azimi Tarihi, (yay. Ali Sevim), Ankara 1988, s.24; Claude Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu da Türkler, Đstanbul 1994, s.91 92, Kerîmüddin Mahmud-i Aksarayî, Müsâmeretü l-ahbar, (çev. Mürsel Öztürk), Ankara 2000, s.14 de Süleyman Şah ın bin atlı ile gündüz gizlenip gece yol alarak Antakya ya geldiğini belirtmektedir. 11 Gregory Abü l-farac, Abü l-farac Tarihi, c.i, (çev. Ömer Rıza Doğrul), Ankara 1987, s Urfalı Meteos, Urfalı Meteos Vekayi-Nanesi ve Papaz Grigor un Zeyli, (yay. Hrant D. Andreasyan), Ankara 1987, s.172, Coşkun, Alptekin, Dimeşk Atabeğliği (Toğ Tiğinler), Đstanbul 1985, s Coşkun, Alptekin, Dimeşk Atabeğliyi, s.10, Ali, Sevim, Suriye Selçukluları, Ankara 1981, s Gregory Abü l-faraç, Abü l Farac Tarihi, c.ii, (çev. Ömer Rıza Doğrul), Ankara 1987, s.589, Ali, Sevim-Yaşar, Yücel, Türkiye Tarihi, c.1, Ankara 1990, s.8. Işın Demirkent, Urfa Haçlı Kontluğu, Ankara 1987, s Yaşar, Kazım Kopraman, Mısır Memluklu Tarihi, Ankara 1989, s Halil, Sahillioğlu, Antakya, s Faruk, Sümer, Ramazanoğulları, ĐA, c.9, Đstanbul 1993, s , Semavi, Eyice, Bertrandon De La Broquire ve Seyahatnamesi, Đslam Tetkikleri XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Safevi hükümdarı Şah Đsmail i Çaldıran da ağır bir mağlubiyete uğratan Yavuz Sultan Selim, Memluklu meselesini de kesin bir sonuca bağlamak istiyordu. Đki devlet arasındaki 1516 da Mercidabık ve 1517 de ise Ridaniye de yapılan savaşlarda Memluk orduları mağlup oldular. 18 Diğer bölgelerle beraber Antakya ve havalisi de 1516 da Osmanlı hâkimiyetine girdi. 19 Osmanlı Devleti nin topraklarına dâhil olan bu bölgelerde yeni idari yapılanmalara gidildi. Yavuz Sultan Selim, Memluklardan alınan bugünkü Suriye ve Filistin in tamamı ile Anadolu nun doğu, güney ve güneydoğusundaki bir kısım sancakları Arab vilayeti adıyla büyük bir vilayet olarak teşkilatlandırılmıştı. 20 A. Đdari Taksimat Bölge, Osmanlı Devleti nin sınırlarına katıldıktan sonra, bugünkü Antakya il sınırlarını içerisine alan iki sancak 21 ihdas edildi. Bu sancakların ilki; merkezi Antakya şehri olmak üzere, Süveydiye (Süveyde), Altınözü, Şuğur, Cebel-i Akra ve Kuseyr nahiyelerinden oluşan Antakya Sancağı 22, diğeri ise; Đskenderun, Arsuz (Ersuz) ve Üzeyr (Özer-Đli) nahiyelerinden oluşan Üzeyr sancağıydı seneleri arasında Antakya; Altınözü, Şuğur, Cebel-i Akra, Kuseyr ve Süveydiye nahiyeleriyle birlikte müstakil bir sancaktı. 24 Asi Nehri kenarında kurulmuş olan Antakya şehri de bu sancağın merkez kazasıydı te Antakya Sancağının kaldırıldığı ve Haleb Sancağına bağlı bir kaza haline getirildiği anlaşılmaktadır. Antakya 1581 de yeniden sancak yapılmış 25 ise de kısa bir zaman sonra tekrar bir kaza haline getirilip Haleb e bağlanmıştır. 26 Enstitüsü Dergisi, c.6, sa. 1 2, Đstanbul 1975, s , Đsmail, Hakkı Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Ankara 1988, s Hoca Sadettin, Tâcüt t Tevârîh, II, Đstanbul 1279, s.325, Solakzâde (Mehmed Hemdemi Çelebi), Tarih, Đstanbul 1297, s Celâl-zade Mustafa, Selîm-nâme (haz. Ahmet, Uğurlu-Mustafa, Çukadar), Ankara 1990, s , Đsmail, Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c.5, Ankara 1988, s , Feridun Bey, Münşeâtü s Selâtin, I, Đstanbul 1264, s Arab vilayeti, Kanuni nin saltanatının ilk yıllarına ait belgelerde bazen Arab, bazen de Şam vilayeti olarak geçmektedir ten sonraki belgelerde ise, bu vilayete genellikle Şam vilayeti denilmektedir. Geniş bilgi için bkz. Enver, Çakar, XVI. Yüzyılda Haleb Sancağı, s Deny J, Sancak, ĐA, c.10, Đstanbul 1993, s BOA. TD 1040, TD 457, TD 397, BOA TD BOA. TD 109, TD 110, TD 228, TD 450, TD BOA. TD 998, s BOA. Divan-ı Hümayun Rüus nr. 239, s.147, 179, BOA. K.Kepeci Rüus nr. 262, s.262. 1028 Abdülkadir GÜL XVI. yüzyılda Antakya Kazası nın demografik durumunu tespit edebilmek için tahrir defterlerindeki 27 veriler esas alınmıştır. Antakya ve nahiyelerine ait bilgiler Haleb sancağının tahrir defterlerinde mevcuttur. Bu tahrir defterlerinin ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı, Antakya Kazasının hangi sayfalar arasında bulunduğu ve defterlerin özellikleri tek tek incelendi. Çalışmada kullanılan tapu tahrir defterleri şunlardır; 1526(933) BOA. TD , 1536(943) BOA. TD , 1550 (957) BOA. TD , bu defterin herhangi bir yerinde tarih bulunmamaktadır. Ancak Çakar 31 defterin 1550 tarihli olduğunu, Venzke 32 ise tarihini 1551/1552 olarak göstermektedir. 1570(978) BOA. TD , 1550(959) BOA. TD Barkan, Ö. Lütfi, Türkiye de Đmparatorluk Devirlerinin Büyük Nüfus ve Arazi Tahrirleri ve Hakana Mahsus Đstatistik Defterleri (I), ĐÜĐFM, II/1 (1940), s.29 59; aynı yazar, Tarihi Demoğrafi Araştırmaları ve Osmanlı Tarihi, TM, X ( ), s.1 126, Đnalcık, Halil, Hicri 835 Tarihli Süret-i Defter-i Sancak-i Arvanid, Ankara 1987, s.xix. 28 Defter Antakya Kazasına ait ilk mufassal defterdir. Defter Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu-Tahrir Defterleri Tasnifinde bulunmaktadır. BOA. TD diğer tahrir defterlerinden farklı bir üslupta hazırlanmıştır. Köy ve mezralar yazılırken, her birinin altında, bu yerlerin çevresinde bulunan köy ve mezraların isimleri ve hangi yönde oldukları da belirtilmiştir. Bu defter çalışmada kullanılan diğer tahrir defterlerinden farklı ol defter toplam olarak 1058 sayfa olup, Antakya Kazası 74a-157b arasındaki sayfalar arasındadır. Defterin incelenen bölümünde 107b ve 136b sayfaları boştur. Başka bir özelliği de, her nahiyedeki köy ve mezralarının isimlerinin alfabetik sıraya göre yazılmış olmasıdır. Bu bakımdan köy ve mezraların isimlerinin doğru okunmasında ayrı bir önem taşımaktadır. Defter bu özellikleri itibariyle tarihi coğrafya açısından da kıymet ifade etmektedir. 29 Mufassal defter, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu-Tahrir Defterleri Tasnifinde bulunmaktadır. Defter toplam 830 sayfa olup, Antakya Kazası defterin sayfaları arasında kayıtlıdır. Defterde nahiyeler arasında geçiş sayfaları olan 343,344, 351 ve 381 boştur. 30 Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu-Tahrir Defterleri Tasnifinde bulunan bu defter mufassal bir defter olup, 866 sayfadır. Defterin sayfaları arasında Antakya Kazası kayıtlıdır. Defterin kullanılan sayfalarından 554, 588, 593, 594 ve 697 numaralı sayfalar boştur. Ayrıca nahiye-i Altınözü ile başlayan 587 nolu sayfa terstir. 31 Enver, Çakar, XVI. Yüzyılda Haleb Sancağı ( ), Elazığ 2003, s. XXXIV. Eserinde, BOA. TD.271, s.57 ve BOA. KK Ruüs Defteri nr.209 s.52 kayıtları esas alıp defteri tarihlendirmiştir. 32 Margaret L. Venzke, The Ottoman Tahrir Defterleri and Agricultural Productivity, Osmanlı Araştırmaları (The Journal Of Ottoman Studies), XVII, Đstanbul, 1997, s.11; aynı yazar, Rıce Cultıvatıon ın the Plaın of Antıoch ın the 16th century: The Ottoman Fıscal Practıce, Archıvum Ottomanıcum, Tomus XII, Anno , pp ; aynı yazar Specıal Use of the Tıtle As a Revenue-Raısıng Measure ın The Sıxteent-Century Sanjaq of Aleppo, Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. XXIX. pp Mufassal tahrir defteri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu-Tahrir Defterleri Tasnifinde bulunmakta olup toplam 1020 sayfadır. Defterin incelenen kısımlarında sayfa numaralarında karışıklık vardır, ancak sayfalar eksik değildir. Şöyle ki defter XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Bu mufassal defterlerin yanı sıra, 1521(928) BOA. TD ve 1552 (959) BOA. TD icmal defterlerde incelenmiş ve ihtiyaç hâsıl oldukça diğer arşiv belgeleri de kullanılmıştır. 1. Mahalleler Sosyal yerleşmenin oluştuğu gelişmiş bütün toplumların çekirdeğini meydana getiren şehir; siyasi, ekonomik, kültürel ve dini açıdan en yoğun faaliyetlerin meydana geldiği merkezdi. 37 Şehirlerde iskân ünitesi olarak görülen mahalleler, ikamet eden insanların yaşam ve idarî açıdan da en alt birimidir. 38 Mahalle birbirini tanıyan, birbirlerinin hareketlerinden sorumlu ve dayanışma içinde bulunan kişilerin oluşturduğu topluluğun yaşadığı yerdir. 39 Osmanlı şehirlerinde mahallenin nasıl oluştuğunu anlamak için Osmanlılarda şehirlerin meydana gelişini hatırlamak gerekmektedir. Osmanlılar da şehirler dâhil-i kal a ve hâric-i kal a olarak iki kısma ayrılmaktadır. Dâhili kalede, idarecilerle ileri gelenler ve zanaat sahipleri oturuyordu. Haricî kalede ise ziraî faaliyette bulunanlar, dışarıdan gelen kişilerin kurdukları pazaryerleri, bazı tekke ve zaviyeler bulunurdu. Mahalleler ikamet edenlerin vergilerinin belirlenmesinde de belirli bir rol oynuyordu. Çoğunlukla 634 nolu sayfadan sonra 666 nolu sayfaya ve sonrada 672 nolu sayfaya sonrada tekrar 635, 636, 637 olarak sayfa numaraları devam etmiştir. 34 Mufassal tahrir defteri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu-Tahrir Defterleri Tasnifinde bulunmakta olup toplam 346 sayfadır. Antakya Kazası nolu sayfalar arasını içermektedir. Defterde şehrin mukataa gelirleri, köy ve mezralarda üretilen mahsulât bunlardan alınan vergiler ve raiyyet rüsümları (bennak ve mücerred) kayıtlı olup nüfus kayıtlarını içeren bilgiler bulunmamaktadır 35 Bu defter 34 sayfa olup, defterinin 7 9 nulu sayfalar nahiye-i Antakya kısmını içermektedir. 1521(928) tarihli BOA. TD. 110 nolu defterin icmali olduğu anlaşılmaktadır. BOA. TD. 110 mufassal defter 128 sayfa olup, defterin baş tarafında Ayas iskelesi kanunnamesi, Berendi Pazarı kanunnamesi ve Kınık nahiyesinin kanunnamelerinin yanı sıra Üzeyr, Arsuz, Đskenderun ve Kınık nahiyelerinin kayıtları bulunurken Antakya Kazasına ait kayıt bulunmamaktadır. 36 Defter toplam 184 sayfa olup Antakya Nahiyesi sayfaları arasında kayıtlıdır. 37 Özer, Ergenç, Osmanlı Şehirlerindeki Yönetim Kurumlarının Niteliği Üzerinde Bazı Düşünceler, VIII, Türk Tarih Kongresi Kongreye Sunulan Bildiriler, c. II, Ankara Ekim 1976, s , Đlber, Ortaylı, Tanzimat Sonrası Mahalli Đdareler, Ankara 1974, s Ömer, Demirel, Osmanlı Dönemi Sivas Şehri-Makaleler-, Sivas 2006, s.22, Musa, Çadırcı, Anadolu Kentlerinde Mahalle (Osmanlı Dönemi), Habitat II, Đstanbul 1996, s ; Maurice M, Cesarı, Osmanlı Kenti (çev. A.Ataöv), Đstanbul 1999, Sevgi, Aktüre, 19. Yüzyıl Sonunda Anadolu Kenti, Mekânsal Yapı Çözümlemesi, Ankara 1978, J.H,Kramers, Mahalle, ĐA, c.7, Đstanbul 1993, s Özer, Ergenç, Osmanlı Şehirlerindeki Mahallenin Đşlev ve Nitelikleri Üzerine Düşünceler, Osmanlı Araştırmaları, c.iv, Đstanbul 1984, s.69. 1030 Abdülkadir GÜL aynı mahallede dinden, aynı etnik kökenden ya da aynı mezhepten olanlar yaşardı. 40 Đncelen dönemde Antakya daki mahallelerin tamamı sur içerisinde olup mahallelerin sayısı ve adları tahrirlere göre farklılık göstermektedir. Antakya şehrindeki mahalleler tablo haline getirilip değerlendirildi. Antakya şehrindeki mahallelerin adlandırılması çeşitli unsurlara dayanmaktaydı. Mahalleler adlarını; şehirde vazife yapmış devlet adamlarından, cami, mescit, medrese, zaviye, hamam, kale, imaret veya pazaryerlerinden, muhtelif coğrafi özelliklerden, eskiden beri halkın kullandığı isimlerden, mahalleye yerleşenlerin geldikleri yerlerden getirdikleri isimlerden alırlardı Suraiya, Faroqhi, Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, Đstanbul 2002, s Ömer, Demirel, II. Mahmud Döneminde Sivas ta Esnaf Teşkilatı ve Üretim-Tüketim Đlişkileri, Ankara 1989, s.5; Ömer, Demirel, Osmanlı Vakıf-Şehir Đlişkisine Bir Örnek: Şehir Hayatında Vakıfların Rolü, Ankara 2000, s.16. XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Tablo. 1. Antakya nın Mahalleleri Mahallenin Adı Diğer Adı (Varsa) Bağlı Olduğu Mahalle( Varsa) Ma beliye Mahsen Gülbek Kastel Cullahan Sarı Mahmud Paşaoğlu Şirince Pınar Kanavat Şeyh Hamza Sofular Hallabı n Nemli Şeyh Ali Sofiyan Đbn-i Say/Đbn-i Seb a Paşa Mescid-i Şeyh Hamza Şeyh Ali Halveti/Şeyh Ali Sofiyan Kastel Kastel/Kanavat Kanavat/Kastel Sofular Şeyh Camii Kasım Sofiyan-ı Erdebil Đbn-i Harami Bekir Harami Bekir Meydan Süveyka Maslaba Dörtayak Keşkekoğlu Đbn-i Hammare/ Hummare Debbus Keşkek Dörtayak Şenbek Saha Đmranoğlu Đbn-i Hamza Đmran/Đmran/Ümran/Đbn-i Cami-i Kebir maa Mescid-i Sofi Yusuf Đbn-i Şenbek Şenbek Mukbil Mukbiloğlu Zeytunoğlu Tablo.1. de görüldüğü üzere, Antakya mahallelerinin isimleri,, cami, tekke ve mescitlerin yanı sıra şahıs isimlerinden de oluşmaktaydı. Örneğin, 1526 da Sarı Mahmud mahallesinde ikamet eden Sarı Mahmud veledi Hasan adlı kişi mahalleye adını vermiş 1032 Abdülkadir GÜL olmalıdır. 42 Benzer durum Haremi Bekir Mahallesi içinde söyleyebiliriz. Mahallede ikamet eden Hacı Ahmed veledi Harami Bekir, Mehmed veledi Harami Bekir kayıtlarında anlaşıldığı üzere mahalle adını Hacı Ahmed ve Mehmed babası olan Harami Bekir den almış olmalıdır. 43 Diğer bir kayıtta Cami-i Kebir mahallesinde ikamet eden Sofi Yusuf tur. Muhtemelen aynı mahalledeki mescidi yaptıran ve ona adını veren kişidir. 44 Başka bir kayıtta ise Debbus mahallesinde ikamet eden Hacı Mehmed veledi Debbus adlı kişinin kaydıdır ki mahalle adını bu şahıstan almıştır. 45 Birçok mahallenin başka isimleri de bulunmaktaydı; Dörtayak/Debbus, Süveyka/Đbn-i Hammare/Hummare, Şeyh Kasım Cami/Sofiyan-i Erdebil, Sofular/Şeyh Ali Halveti/Şeyh Ali Sofiyan, Gülbek/Đbn-i Say, Ma beliye/hallabı n Nemli, Mahsen/Şeyh Ali Sofiyan, Paşaoğlu/Paşa, Şeyh Hamza/Mescid-i Şeyh Hamza, Keşkekoğlu/Keşkek, Đmranoğlu/Đbn-i Đmran/Đmran/Ümran/Đbn-i Hamza, Şenbek/Đbn-i Şenbek gibi. Bazı mahalleler ise diğer mahallelere bağlıydı. Cami-i Kebir/Şenbek 46, Mukbiloğlu/Kastel 47, Paşa oğlu/kastel 48, Saha/Şenbek 49, Đmran oğlu/şenbek 50, Sarı Mahmud/Kastel 51, Kanavat/Kanavat 52 ve Süveyka Đbn-i Hammare/Dörtayak 53. XVI. yüzyılda şehrin mahalle sayısı arasında değişiklik göstermektedir.1526 senesinde mahalle sayısı 21 54, senelerinde ise bu sayı 20 dir de ise mahalle sayısı 22 çıkmıştır seneleri arasında 24 mahallenin varlığını görmekteyiz. Maslaba mahallesine XVI. yüzyılın ilk çeyreğinde rastlanırken mevcut olup diğer senelerde görülmemektedir. 42 Sarı Mahmud adlı kişinin kaydı mahallede ikamet edenlerin baş kısmında yazılmıştır. BOA. TD. 1040, s.80 a. 43 BOA. TD.1040, s.77b. 44 BOA. TD.1040,s.77b. 45 BOA. TD. 1040, s.77 a. 46 maa Mescid-i Sofi Yusuf. Bu mahalle, 1536 senesinde Đbn-i Şenbek e tabidir. BOA. TD. 397, s Kastel e tabidir. BOA. TD. 397, s Kastel tabidir..boa. TD. 397, s Şenbek mahallesine tabidir. BOA. TD. 397, s Şenbek mahallesine tabidir. BOA. TD. 397, s tabi-i mahalle-i Kastel. 52 Kanavati. BOA. TD. 397, s.314; BOA. TD. 454, s tabi-i Dört Ayak. 54 BOA. TD. 1040, s BOA. TD. 397, s ; BOA. TD. 454, s BOA. TD. 493, s XVI. Yüzyılda Antakya Kazası nın Zeytunoğlu adlı mahalle ise XVI. yüzyılın ilk yarısında mevcut olmayıp sonradan kurulmuştur. 57 Mahallelerde yaşayan nüfus göz önüne alındığında XVI. yüzyılda en büyük mahalleler sırasıyla; Keşkek, Cullah ve Kanavat idi. Mahallelerde nüfusun en düşük olduğu dönem 1550 senesi iken, nüfusun en yüksek olduğu dönemler ise nüfus yoğunluğuna göre;1536, 1570 ve 1526 seneleri idi. 2. Nahiye ve Köyler XVI. yüzyılda Antakya Kazası nın Antakya, Kuseyr, Cebel-i Akra, Süveydiye (Süveyde), Şuğur ve Altınözü olmak üzere 6 nahiyesi vardı. Nahiyelere bağlı olan köylerin yıllara göre dağılımı aşağıda tablo halinde verilerek değerlendirildi. Sayıları Tablo.3. Antakya Kaz
Similar documents
View more...
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks